Türkiye'nin Suriye ve İsrail ile ilişkilerinin değişimi (2002-2014)

Adalet ve Kalkınma Partisi hükümetleri döneminde Türkiye'nin Ortadoğu politikasında belirgin bir değişim yaşanmıştır. 1990'lı yıllarda dış politikada öne çıkan askeri güvenlik politikaları, 2000'li yıllara gelindiğinde geri planda kalmış, işbirliği ve ekonomi odaklı politikalara doğru bir değişim görülmüştür. 1990'lı yıllarda Türkiye-Suriye ilişkileri, Suriye'nin PKK terör örgütüne destek vermesi ve Fırat-Dicle sularının paylaşılması konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle gergin bir şekilde ilerlerken Adana Mutabakatından sonra ilişkilerde yumuşama gerçekleşmiş ve AK Parti Döneminde iki ülke arasında yükselen bir yakınlaşma görülmüştür. Fakat bu durum Suriye iç savaşının başlaması ile tersine dönmüş, Suriye yeniden Türkiye için bir tehdit haline gelmiştir. Soğuk Savaş döneminde İsrail ile güvenlik temelli ilişkiler kuran Türkiye, 1990'lı yıllarda İsrail ile askeri, stratejik ilişkileri geliştirmiştir. 2000li yıllarda da Türkiye, İsrail ile güvenlik dengesi çerçevesinde ilişkilerini sürdürmüştür. İsrail'in Mavi Marmara saldırısı ve Türkiye'nin Filistin Sorununu giderek içselleştirmesi ikili ilişkilerin dinamiğini negatif anlamda değiştirmiş, İsrail Türkiye için bir tehdit haline gelmiştir. Neoklasik Realist Teori, iç ve dış değişkenlerin bir arada değerlendirildiği karşılaştırmalı bir dış politika analizine teorik altyapı sunmaktadır. Türkiye'nin Suriye ve İsrail'e yönelik dış politikasındaki değişimi anlamak ve açıklamak için, Türkiye'nin iç değişkenlerini, özellikle de Recep Tayyip Erdoğan'ın liderlik etkisini ve Ahmet Davutoğlu'nun Stratejik Derinlik yaklaşımını, uluslararası ve bölgesel sistemin etkileriyle birlikte karşılaştırmalı olarak analiz etmek gerekmektedir. Bu tezde, AK Parti hükümetleri döneminde Türkiye'nin Suriye ve İsrail'e yönelik dış politikasındaki değişim, 2002-2014 yılları arasında hem iç hem de dış değişkenler açısından karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışma iç değişkenlerin, dış değişkenlerin yarattığı stratejik ortamın izin verdiği ölçüde dış politikada etkili olabileceğini ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler: Türk Dış Politikası, Türkiye-Suriye İlişkileri, Türkiye-İsrail İlişkileri, Dış Politikada Değişim, Neoklasik Realist Teori