Cicer reticulatum Ladizinsky ve C. echinospermum P. H. Davis'in tarımsal ve morfolojik özelliklerinin karşılaştırılması

C. reticulatum Ladiz. ve C. echinospermum P.H. Davis türleri, yalnızca kültürü yapılan nohut (Cicer arietinum L.) ile melezlenmez, fakat aynı zamanda bu türlerin bazı soyları canlı ve cansız streslere dayanıklıdırlar. Ayrıca, bu iki tür nohut ıslah programları için çekici tarımsal-morfolojik özelliklere sahiptirler. C. reticulatum ve C. echinospermum türlerinin gen kaynakları yol, maden, baraj yapımı, aşırı otlatma, meraların sürülmesi ve şehirleşme nedenlerinden dolayı doğal çevrelerinde bazı tehditlerle karşı karşıyadır. Bu türlerin gen kaynakları diğer önemli baklagillerle karşılaştırılınca çok azdır ve gen bankalarında sırasıyla 18 ve 10 orijinal soy ile temsil edilmektedirler. Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinden son zamanlarda önemli miktarda C. reticulatum ve C. echinospermum yeni gen kaynakları toplanmış ancak bu gen kaynakları tarımsal-morfolojik özellikler bakımından henüz değerlendirilmemiştir. Bu yüzden bu çalışma, C. reticulatum ve C. echinospermum'un yeni gen kaynaklarının tarımsal-morfolojik özelliklerini ortaya koymayı ve canlı ve cansız streslere dayanıklılık açısından incelemeyi amaçlamıştır. Bu çalışma Akdeniz Üniversitesi, Antalya, Türkiye'de serada yürütülmüştür. 163 soy C. reticulatum ve 58 soy C. echinospermum'dan olmak üzere toplam 221 soy ayrı sıralarda 2015 ve 2016 yıllarında yetiştirilmiştir. Sıra arası ve sırada bitki arası mesafe sırasıyla 50 cm ve 20 cm'dir. Gen kaynakları damlama sulama ile sulanmış ve hektara 20 kg azot ve 20 kg fosfor şeklinde gübrelenmişlerdir. Yabancı otlar elle temizlenmiştir. Bitki boyu (cm), taç genişliği (cm), bitkide ana dal sayısı, bitkide bakla yasısı, yaprakçık sayısı, tek bitki biyolojik verimi (g), tek bitki dane verimi (g), 100-dane ağırlığı (g), hasat indeksi (%) ve % 50 çiçeklenme gün sayısı verim ve verim kriteri olarak kaydedilmiştir. Verim ve verim kriterleri arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler korelasyon, path ve faktör analizleriyle çalışılmıştır. Bitkide ana dal sayısı, bitkide bakla sayısı ve biyolojik verim en çekici tarımsal-morfolojik özellikler olarak dikkat çekmiştir. C. reticulatum ve C. echinospermum'un çekici tarımsal-morfolojik özelliklere sahip olmasından ve canlı ve cansız streslere dayanıklı olduğu tespit edildiği için nohut ıslah programlarında kullanılabileceği önerilmiştir.