Cihangir Camisi'nin mimari tarihi

Araştırma konusu olan Cihangir Camisi, Kanuni Sultan Süleyman tarafından, Haseki Hürrem Sultan'dan olan küçük şehzadesi Cihangir için 1559 – 1560 yıllarında Mimar Sinan'a yaptırılmıştır. Cami birçok kez yangın geçirdikten sonra 1889 – 1893 yıllarında Sultan II. Abdülhamit zamanında ise son kez, büyük ihtimal ile mimar Sarkis Balyan'a yaptırılarak günümüze ulaşmıştır.Yapının bu dönem müteahhiti Hacı Yani Kalfa'dır, Minaresinin ustası Todori Kalfadır. Caminin gerek ilk yapım dönemi olan 16. yüzyılda ve gerekse son yapım dönemleri olan 19. yüzyıldaki yapılarında değişmez plan şeması olarak dörtgen mekân üzerine kubbe ve yanlarda minare tasarımı kullanılmıştır. Geçirdiği bu dönemlerde, devrinin üslubuna göre biçimlenmiş olan cami son yapımıyla da Osmanlı İmparatorluğu'nun batılılaşma dönemindeki örneklerinden birini oluşturmuştur. Cami son olarak yapıldığı dönemde de, klasik Osmanlı mimari karakterini kaybetmemiş ve plan şemasındaki klasik tasarımın hâkimiyeti korunmuştur. Caminin ilk yapılışından bu yana geçirdiği yangınlar, doğal afet ve zamanın da doğal sonucu oluşan yıpranma ve kayıpları olmuştur. 19. yüzyıl sonunda son kez yeniden yapım süreçleri üzerinde yapılan araştırmalar ve çalışmalardan gözlemlenen sonuç, orijinali Mimar Sinan tarafından yapılan dörtgen planlı, tek kubbeli, önce tek daha sonra çift minareli olarak yaptırılan caminin ana karakteri ve plan tasarımında değişiklik olmadığıdır. Fakat camiye bağlı diğer bölümlerin (Tekke, hazire, hücre odacıklar, imarethane, sıbyan mektebi, avlu, sarnıç) mimari özellikleri ve yerleşim düzenleri hakkında kesin bilgiler olmadığından aynı kanıya varmak mümkün olamamaktadır. Caminin sade, gösterişten uzak süslemeleri ve tasarım sadeliğine karşın, 19. yy. daki batılılaşma etkileri cephe süslemelerinde dönemin bir karakteristiği olarak barok, rokoko, neoklasik, ampir süslemeler ile kendini göstermiştir. İç mekânda aydınlatma unsuru olarak avize, kandil kullanılmış seccadelerle ve duvarları dönemin tanınmış hattatlarının isimlerini içeren, Kur'an'dan ayetlerin yazılı olduğu levhalar ve sade kalem işleriyle süslenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun batılılaşma hareketlerinin getirdiği değişikliklerden, mimarlık alanındaki yapıtların da etkilendiği görülmektedir. Camimiz de bu değişiklikler süslemelerde ve özellikle yelpaze görünümünde açılan pencere düzenlemeleriyle açıkça görülmektedir. Bu bağlamda Cihangir Camisi, Sultan II. Abdülhamit zamanında son olarak yeniden yapılmasına rağmen klasik Osmanlı cami planından sapma göstermemiş ancak Dönem!in üslubunu yansıtan tasarım ve süsleme özellikleri ile birlikte Batı Mimarlığı izlerini de barındıran bir yapı haline gelmiştir.