Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuşak ve yol girişimi'nin Türkistan jeopolitiği çerçevesinde analizi

Kuşak ve Yol Girişimi, Çin'in, büyümesini ve kalkınmasını sürdürülebilir kılmak için başlattığı tarihin en büyük uluslararası altyapı çalışmasıdır. Çin bu hamlesiyle kendi bölgesi başta olmak üzere dünyanın dört bir yanına yaptığı altyapı yatırımları üzerinden barış içerisinde serbest, hızlı ve daha az maliyetli ticareti teşvik etmekte; ancak Çin'e ilişkin algıdaki uluslararası güvensizlik/şüphe, projenin güvenlik endişeleriyle sorgulanmasına sebep olmaktadır. Yükselişi durdurulamayan Çin, projeyi de bölgesel ve küresel krizlere ve küresel salgına rağmen devam ettirmektedir. Çin'in batısındaki komşuları olan Türkistan coğrafyasının, Kuşak ve Yol Girişimi'nin oldukça önemli bir yerinde olması, projenin Türkistan devletleri üzerine etkilerini merak konusu yapmıştır. Çalışmanın amacı, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında planladığı ve/veya inşa ettiği güzergâhların jeopolitik ve jeo-ekonomik yansımalarını ortaya koyarak proje için ortaya çıkan zorlukları ve fırsatları değerlendirmek ve bununla birlikte Türkistan devletleri ile olan ilişkileri örneği üzerinden yayılmacı bir politika izleyip izlemediğini incelemektedir. Çin'in barış vurgusuyla yürüttüğü bu proje ile dünyada saygınlığını artırmaya çalıştığı, ancak gerek projeye konu coğrafyalarda gerekse bunun dışındaki devletlerde önemli endişelere sebep olduğuna şahit olunmaktadır. Bu endişelerin temelinde Çin'in uluslararası sistemi değiştirmek ve küresel hegemon güç olmak istikametinde çalıştığı, dolayısıyla projenin bir tür jeopolitik kontrol projesi olduğu hususu vardır. Jeopolitik üstünlük elde etmeyi hedefleyen Çin'in, bu yolda çaba sarf etmesi yadırganamaz; ancak mevcut sistemdeki güç pozisyonlarında aşınma, gerileme ve/veya topyekûn kayıp olmasından endişe eden aktörlerin projeye ilişkin şüphe duymaları ve sorgulamaları anlaşılırdır. Nihayetinde Çin'in, jeopolitik hırsları giderek daha görünür hâle gelen bir aktör olması da bu sorgulamaları artırmaktadır.