Çin kaynaklı doğrudan yabancı yatırımların ev sahibi ülke iktisadi ve kurumsal belirleyicilerinin çekim modeliyle analizi

Çin Halk Cumhuriyeti, özellikle 2000'lerin başından itibaren önemli bir DYY kaynağı ülke haline gelmiştir. Bu durum, Çin çokuluslu şirketlerinin ev sahibi ülke seçiminde belirleyici rol oynayan faktörlerin tespit edilmesine odaklanan nispeten yeni fakat genişlemekte olan bir literatür ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu kapsamda çalışmanın temel amacı, Çin kaynaklı DYY için ev sahibi ülke seçiminde etkili olan faktörleri belirlemeye yönelik analizler gerçekleştirmek ve Çin çokuluslu şirketlerinin hangi motivasyonlar ile hareket ettiklerini tespit etmektir. Bu çalışmada, 75 ülkeden oluşan geniş bir örneklem için 2006-2017 dönemi yıllık verilerinden yararlanılarak panel veri analizi gerçekleştirilmiştir. Hipotezler doğrultusunda kurulan genişletilmiş çekim modellerinin tahmininde tesadüfi etkiler modelinden yararlanılmıştır. Modellerin tahmininde ise dirençli standart hatalar üreten tesadüfi etkili Arellano (1987), Froot (1989) ve Rogers (1993) tahmincisi kullanılmıştır. Ayrıca çalışmada, tesadüfi etkili Arellano, Froot ve Rogers tahmincisi ile tahmin edilen 6. model yardımıyla örneklemdeki 75 ülkenin Çin kaynaklı DYY'yi çekme potansiyelleri hesaplanmıştır. Hesaplanan Çin kaynaklı potansiyel DYY değerlerinin Çin kaynaklı gerçekleşen DYY miktarına oranlanması yoluyla ev sahibi ülkelerin performansları 2006-2017 dönemi için yıllık olarak hesaplanmıştır. Son adımda ise Türkiye'nin Çin kaynaklı DYY'ye ev sahipliği performansına yönelik değerlendirmelerde bulunulmuştur. Ampirik bulgular, Çin kaynaklı DYY'nin ev sahibi ülkeye çekilmesinde pazar büyüklüğü, ikili ticarete açıklık, inovasyon düzeyi ve kamu sektörü performansının pozitif etkide; çalışan başına çıktı, yetkinin kötüye kullanımı ve genel altyapı kalitesinin ise negatif etkide bulunan belirleyiciler olduğunu ortaya koymaktadır. Diğer yandan, ev sahibi ülke ile Çin arasındaki fiziki mesafe ve ev sahibi ülke doğal kaynaklarının Çin DYY'sinin yer seçimi üzerinde belirleyici bir rolünün olmadığı saptanmıştır. Elde edilen bulgulardan hareketle, Çin kaynaklı DYY için pazar arayışı ve stratejik varlık arayışının geçerli motivasyonlar oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşılık, Çin çokuluslu şirketlerinin verimlilik arayışı ve doğal kaynak arayışı içerisinde olmadıkları belirlenmiştir. Ayrıca çalışmada, Çin kaynaklı DYY'nin altyapı kalitesi düşük olan yakıt zengini ev sahibi ülkeleri tercih ettiği sonucuna da varılmıştır.