Sivil itaatsizlik: Zorluklar ve çıkarımlar

Sivil itaatsizlik, genellikle yasaların ya da hükümet politikalarının değiştirilmesini amaçlayan ve kamuya açık bir tarzda gerçekleştirilen, şiddetsiz, vicdani ve siyasi nitelikli ancak yasaya aykırı bir edim olarak, baskıya karşı direnmenin iletişimsel bir tezahürüdür. Şiddetsiz ve kamusal olma özelliğinin yanı sıra, hukuk sistemini bir bütün olarak hedef almadığı için diğer direnme türlerinden ayrılır. Ancak geçmişten günümüze farklı ve tartışmalı sivil itaatsizlik vakaları göz önünde bulundurulduğunda, sivil itaatsizliğin genel ve normatif bir tanımını yapmak kolay değildir. Bu nedenle tezimizin ilk bölümü, sivil itaatsizliğin manasını kavramak için, sivil itaatsizliğin dilsel analizi ve unsurları ile yasal protesto, vicdani itiraz/ret, olağan suçlar, devrim ve terörizm gibi sivil itaatsizliğin ilişkili olduğu kavramlarla olan yönlerinden ortaya çıkan bağlamsal zorluklara odaklanmaktadır. Ayrıca, bu tartışmaların arka planında yatan entelektüel ve pratik kökenleri ortaya koymak adına, birinci bölüm, Sokrates, Henry David Thoreau, Mahatma Gandhi ve Martin Luther King, Jr.'in mücadelelerini ele almaktadır. Yasallık ve meşruiyet arasındaki gerilimden beslenen sivil itaatsizlik, hukuk teorisi için de çalışılması zor bir konudur. Buradaki kilit zorluk, sivil itaatsizliğin bir yasaya aykırılık içermesidir. Buna rağmen sivil itaatsizlik, gücünü hukuktan aldığını iddia eder. Sivil itaatsizliğin hukukun doğasını sorgulatan bu yaklaşımı, bizi hukuki zorlukları ele almaya iter: sivil itaatsizliğin meşruiyeti ve cezalandırılması sorunları. Tezimizin ikinci bölümü, farklı teoriler çerçevesinde sivil itaatsizliğin meşruiyetinin olası temellerini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda sivil itaatsizlik, doğal hukuk teorisinin teokratik ve seküler anlayışları; Thomas Hobbes, John Locke, Jean Jacques Rousseau ve Immanuel Kant'ın toplum sözleşmesi teorileri; faydacılık kuramı ve John Rawls, Ronald Dworkin, Emmanuel Levinas ve Jacques Derrida'nın çağdaş yaklaşımları çerçevesinde tartışılmaktadır. Ayrıca ikinci bölüm, sivil itaatsizlerin cezalandırılmalarının gerekip gerekmediği veya farklı bir muameleyi hak edip etmedikleri konusundaki tartışmaları analiz etmektedir. Farklı muamele yanlısı görüş kabul edildiği takdirde, ikinci bölüm, Türk hukuku ve karşılaştırmalı hukuk çerçevesinde, sivil itaatsizlerin cezai sorumluluğunu kaldırmak ya da azaltmak için kullanılabilecek, olası hukuki kurumları (hakkın kullanılması, zorunluluk hali, haksızlık yanılgısı ve takdiri indirim sebepleri) da ileri sürmektedir. Son olarak, sivil itaatsizliğin rolü ve manasının yanı sıra, hukukun ne'liği üzerine tüm bölümler neticesinde damıtılan çıkarımları içeren bir sonuç bölümü sunulmaktadır. Bu tez, sivil itaatsizlik teorisini yeniden yapılandırarak hem akademi dünyası hem de uygulamacılar için sofistike bir soluk getirmeyi amaçlamaktadır.