Cizre ve çevresine ait bazalt agregasının dolomit agregasına göre beton performansına etkisi

Bu çalışmada beton agregası olarak kullanılan sedimenter kayaç türü dolomit ile Cizre'de (Şırnak) yaygın görülen volkanik kayaç türü bazaltın beton dayanımına etkisi araştırılmıştır. Bu kapsamda dolomit ve bazalt agregaların öz külte, su emme, Los Angeles (LA) aşınma kayıpları hesaplanmıştır. Dayanım değerleri karşılaştırmak için dolomit agregalı (DBC), bazalt agregalı (BBC) olmak üzere 9'ar adet 150x150x150 mm ölçülerinde küp beton numuneler üretildi ve 7, 28 ve 60 gün sonunda birim hacim ağırlıkları tespit edildikten sonra beton pres makinası ile basınç dayanım ortalama değerleri hesaplandı. Ayrıca bazaltın betonda dayanıklılık problemi oluşturan alkali-silika reaksiyonu (ASR) araştırılmıştır. Araştırma için bazalt agregalı (BBC) ve bazalt agregalı %20 oranında çimento ile Silopi (Şırnak) termik santralinden temin edilen uçucu kül ikame edilen (BBC20FA) numuneler hazırlanmıştır. Yöntem olarak ASTM C 1260-07 harç çubuklarının hızlandırılmış genleşmesi metodu tayini ile beton numunelerin hacimsel genleşmesi belirlendi, hacimsel genleşme oluşturabilecek hidratasyon ürünler, elektron manyetik mikroskop (SEM) ile gözlemlendi. Enerji dağıtımı- X ışını (EDX) ile beton numunelerde oluşan elementel değişimler belirlendi. X-ışını kırınım yöntemi (XRD) ile kimyasal değişimi incelendi. Çalışmada betonda agrega olarak kullanılan Cizre bazaltının, dolomite oranla beton dayanımını artırdığı, uçucu kül hacimsel genleşmeyi azalttığı beton dayanım ve dayanıklığının (durabilite) artırdığı, Şırnak-Cizre yöresine ait bazaltın betonda ASR'ye neden olmadığı tespit edilmiştir.