Çocuk acil servise başvuran zehirlenme hastalarının değerlendirilmesi

Amaç: Çocukluk çağında zehirlenmeler ciddi mortalite riski taşıdığı için hastaların uyğun yönetimi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, zehirlenme vakalarının yaş dağılımı, etken çeşitliliği, zehirlenme mekanizmaları, Zehir Danışma Merkezinin (ZDM) aranma sıklığı ve önerilerinin uygunluğu, çocuk yoğun bakımda izlem sürelerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Metod: Çalışmamızda, 01.12.2020 - 01.06.2023 tarihleri arasında 2. basamak çocuk yoğun bakım (ÇYB) ünitesinde akut zehirlenme tanısıyla takip edilen 209 hasta geriye dönük olarak incelendi. Verilerin analizi için SPSS-25 programı kullanıldı. Olguların yaşı, cinsiyeti, çocuk acile başvuru saati, hangi maddeye ne şekilde ve nerede maruz kaldıkları, olay ile başvuru saati arasındaki süre, fizik muayene bulguları, başvuru semptomları, hastaneye geliş şekli, başvurudan önce evde veya başka sağlık kuruluşunda yapılan müdahaleler, ZDM'nin verileri, laboratuvar verileri ve komorbiditesi, hastanemizde uygulanan tedaviler ve ÇYB ünitesinde kalış süreleri retrospektif olarak değerlendirildi, olgu veri formlarına kaydedildi. Bulgular: Yoğun bakım servisine yatırılan 209 zehirlenme olgusunun 139'u kız (%66,5), 70'i erkek (%33,5) olup yaş ortanca değeri 154 ay (25p-75p: 27,5-185) olarak saptanmıştır. En sık zehirlenme yolunun 191 (%91,4) olguda oral yolla, en sık zehirlenme mekanizmasının ise 113 (%54,1) hastada kazayla olduğu tespit edilmiştir. Zehirlenme vakalarının önemli kısmının (%93.77) evde gerçekleştiği görülmüştür. En sık zehirlenme nedeni olan ajanın %78,9 oranında ilaçlarla ve ilaçlar arasında da en sık 62 hastada (%29,6) ile analjezik-antipiretik grubuyla olduğu görülmüştür. İlaç dışı nedenlere bakıldığında en sık sorumlu ajanın 10 (%4,8) hastada fare zehiri ile olduğu bulunmuştur. Mesai içi %23,4, mesai dışı %76,6 hasta başvurmuştur. 42 (%20) hastaya antidot verilmiştir. Hastaların acil servise başvuru şekli farklılık göstermekte olup 142 (%67,9) olgu 112 ile, 67 (%32,1) olgu ayaktan başvurmuştu. ZDM'ne danışılan 76 (%36,3) hastanın hepsine ÇYB ihtiyacı olduğu belirtilmiş, fakat bunlardan %39,4'ü 24 saatten kısa süreyle izlenmiştir. Yoğun bakım takip süresi ortalama 24 (17-36.5) saat olup, hiçbir hastada mortalite izlenmemiştir. Sonuç: Bu çalışmada zehirlenme olguları incelendiğinde, ilaç grubunda en sık analjezik-antipiretik ajanların; ilaç dışı nedenler arasında ise fare zehrinin zehirlenmeye yol açtığı belirlenmiştir. Zehirlenme mekanizmalarının büyük oranda kaza sonucu geliştiği gözlemlenmiş, bu durum ailelerin zehirlenmeye neden olabilecek maddeleri uyğun koşullarda saklanmadığını ve yeterli önlem alınmadığını düşündürmüştür. Zehirlenen olguların birçoğunun önceden başka bir sağlık kurumuna başvurduğu ve burada basit tıbbi tedavi ile yönetilebildiği saptanmıştır. ZDM'nin uygun şekilde organize olabilmesi, 112 ve acil servis hizmetlerinin etkin kullanımı, ayrıca üçüncü basamak acil servislerinin gereksiz yere meşgul edilmesinin önlenmesi, zehirlenme durumlarında sağlık hizmetlerinin verimliliğini arttırabilir. Ayrıca, zehirlenmelere ilişkin sağlık personeline ve topluma doğru bilgi aktarılmalı, maliyetlerin azaltılmasına ve etkin tedavinin sağlanmasına katkı sunacaktır. Anahtar sözler: Zehirlenme, acil servis, çocuk, ilaç.