Çocuk yoğun bakımda terapötik plazmaferez yapılan hastaların değerlendirilmesi

Amaç: Terapötik plazma değişimi (TPD) tedavisi günümüzde yaygın olarak kullanılan bir tedavi yöntemi olmuştur. Biz bu çalışmada, çocuk yoğun bakım ünitemizde TPD uyguladığımız hastaların klinik ve laboratuvar özelliklerini incelemeyi, TPD'nin etkinliğini, yan etkilerini ile komplikasyonlarını araştırmayı ve TPD uygulanan hastaların prognozuna etki eden faktörleri değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi'nde 1 Ocak 2019- 1 Haziran 2023 tarihleri arasında TPD uygulanan 1 ay-18 yaş arası tüm hastalar çalışmaya dahil edildi. Toplam 139 hasta çalışmaya katıldı. Çalışma hastaları sosyodemografik bilgi formu, klinik değerlendirme formu ve standart ölçeklerden oluşan mortalite ve morbidite değerlendirme formu ile değerlendirildi. Veriler geriye dönük olarak hasta dosyalarından kaydedildi. Bulgular: Çalışmaya alınan hastaların 65'i (%46,8) kız, 74'ü (%53,2) erkekti. Ortanca yaş 10'du (min,maks; 5 ay- 18 yaş). En sık görülen TPD endikasyonu sepsis ilişkili çoklu organ yetmezliği/trombositopeni ilişkili çoklu organ yetmezliği (TİÇOY) (%39,5) idi. Hastaların %89,2'sinde TPD komplikasyonsuz tamamlanırken, %10,8'inde komplikasyon meydana geldi. En sık komplikasyon 7 hastada (%5) görülen kateter ilişkili problemlerdi. TPD uygulanan 50 hasta (%36) yaşamını yitirdi. Yaşayan grupta 50 (%56,2) hastanın IVIG tedavisi aldığı, hayatını kaybeden grupta 19 (%38) hastanın IVIG tedavisi aldığı görüldü (p=0,04). Yaşayan grupta 32 (%36) hastanın, hayatını kaybeden grupta ise 45 (%90) hastanın inotropik destek aldığı saptandı (p<0,001). Hayatını kaybeden hastaların ortanca PRISM III ve PELOD 2 skorları, yaşayanlara kıyasla daha yüksek saptandı (7 vs. 21; 10 vs. 20, sırasıyla p= 0,004 ve 0,003). Hayatını kaybeden grupta mekanik ventilasyon tedavisinin daha sık uygulandığı görüldü (p:0,001). Çok değişkenli regresyon analizinde, eksitus ile en ilişkili parametrenin inotrop desteği alıp almamak olduğu bulundu. İnotropik destek ihtiyacı ve TPD endikasyonlarının beraber kullanıldığında eksitusun %87,8 doğrulukla saptanabileceği hesaplandı. Sonuç: TPD'nin pediatrik yaş grubunda oldukça etkin olduğu, kritik kan değerlerinin normal seviyelere dönmesi ile saptanmıştır. Sepsis/TİÇOY ve hematoloji hastalarında TPD uygulaması her ne kadar kan değerlerinde iyileşme sağlasa da, eksitus riskini yeterince azaltamamaktadır. Yaşayan grupta IVIG uygulaması daha yüksek orandadır. Hayatını kaybeden grupta sepsis ve TİÇOY'un önemli bir risk faktörü olduğu göz önüne alındığında, IVIG verilmesinin eksitus riskini azaltılabileceği ileri sürülebilir. Hayatını kaybeden grupta PRISM III ve PELOD 2 skorları yaşayan gruba göre daha yüksektir. Bu bağlamda PRISM III ve PELOD 2 skorlarının kullanışlı ve güvenilir skorlama sistemleri olduğunu söylemek mümkündür. Komplikasyon ile eksitus arasında ilişki olmaması, işleme bağlı bir mortalite riski bulunmadığının göstergesidir. Özellikle sepsis/TİÇOY ile hematolojik TPD endikasyonlarının ve inotropik destek gereksiniminin eksitus ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Çocuklarda TPD'nin kapsamını ve sınırlamalarını daha fazla araştırmak için iyi yapılandırılmış, ileriye dönük klinik çalışmaların planlanması gerekmektedir.