Çocuk yoğun bakımda travma nedeni ile takip edilen hastaların klinik, laboratuvar ve görüntüleme yöntemlerinin değerlendirilmesi

Bu çalışmada Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesine (ÇYBÜ) kabul edilen travmalı hastalarda klinik, laboratuvar, görüntüleme yöntemlerinin, travma skorlama sistemlerinin ve sonlanım durumunu etkileyen risk faktörlerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Fırat Üniversitesi ÇYBÜ'ye 01/01/2015 ile 01/01/2019 tarihleri arasında travma nedeniyle yatışı yapılan hastalar retrospektif olarak incelendi. Hastaların epidemiyolojik özellikleri, ÇYBÜ'ye yatış anındaki vital bulguları, fizik muayeneleri, laboratuvar değerleri, görüntüleme bulguları, 'Pediatric index of mortality-2' (PIM-2), 'Pediatric Risk of Mortality' (PRISM), Glaskow Koma skoru (GKS), Pediatrik Travma Skoru (PTS), CRAMS skorlama değerleri, yoğun bakımda ve hastanede kalış süreleri, aldığı tedaviler, sonlanım durumları retrospektif olarak incelendi. Çalışmamıza alınan 82 olgunun 47'si (%57.3) erkek, 35'i (% 42.7) kız, olguların yaş ortalaması 62±50.9 aydır. Olguların 21'inin (%25.6) ölüm ile sonlandığı, 10'unun (%12.2) kalıcı hasar ile iyileştiği, 51'inin (%62.2) tam düzelme gösterdiği saptandı. Olgular travma mekanizmaları açısından değerlendirildiğinde 32 (%39) olgu yüksekten düşme, 15 (%18.3) olgu ADTK, 14 (%17.1) olgu AİTK, 9 (%11) olgu üzerine ağır cisim düşmesi, 5 (%6.1) olgu ateşli silah yaralanması, 4 (%4.9) olgu spor yaralanması, 3 (%3.6) olgu ise bisiklet-motorsiklet yaralanması ile travmaya maruz kalmıştı. Yaş gruplarına göre travma mekanizması incelendiğinde 0-4 yaş ve 4-9 yaş grubunda yüksekten düşme, 9-15 yaş grubunda ADTK, >15 yaş grubunda AİTK en sık görülen travma mekanizmasıdır. Yaş grupları ile travma mekanizmaları arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (p<0.05). Travma mekanizmaları, sonlanım durumları açısından istatistiksel açısından değerlendirildiğinde kalıcı hasar ile anlamlı fark olmadığı, ölüm ile istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu görüldü (p<0.05). Sonlanım durumlarına göre travma skorları değerlendirildiğinde ölüm ile sonlanımı olan hastalarda ortalama GKS 4.7±2.1, PTS -4±1.4, CRAMS skoru 3.2±1.6, PIM-2 skoru % 91.24 ±20.34, PRISM skoru 82.31±16.41'dir. GKS, PTS, CRAMS skoru düşük olan, PIM-2, PRISM skoru ise yüksek olan olgularda ölüm ile sonlanım daha fazla görüldü. Skorlama sistemleri mekanik ventilatör desteği alan ve almayan hastalarda karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05). İstatistiksel olarak değerlendirildiğinde travma skorları ile sonlanım durumu açısından anlamlı bir ilişki olduğu görüldü (p<0.05). Travma skorlama sistemlerine bakıldığında GKS, PTS derecesinin ağır olması ve CRAMS skorunun ciddi olması ile sonlanım durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.05). Olguların yoğun bakım ünitesinde almış oldukları tedaviler değerlendirildiğinde 29 (%35.4) olgunun inotrop, 36 (%43.9) olgunun kan transfüzyonu, 44 (%53.6) olgunun mekanik ventilasyon desteği ihtiyacı olmuşken, 20 (%24.4) olgunun cerrahi tedavi gereksinimi mevcuttu. Sonlanım durumlarına göre değerlendirildiğinde kan transfüzyonu, mekanik ventilatör, inotrop ve cerrahi ihtiyacı olan olgularda ölüm oranı daha yüksek olup istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Kalıcı hasar açısından değerlendirildiğinde cerrahi işlem uygulanan hastalarda morbidite daha yüksek olup istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Çocuk Yoğun Bakımda travmalı hastalarda ölümler en sık yatışın ilk 24 saati içinde olmuştur. Travmalı hastalara yapılacak ilk müdahale sonlanım için önem arz etmektedir. Travma hastasına multidisipliner yaklaşım ve hızlı müdahale şarttır. Travmalı hastaların ilk karşılandığı acil servislerde travma konusunda tecrübeli çocuk doktoru, çocuk cerrahı, ilgili cerrahi branşlar, travma konusunda tecrübeli hemşire ve diğer sağlık çalışanlarının bulunduğu travma ekiplerinin kurulmasının bu hastalara müdahalede başarı oranını arttıracağı düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: ÇYBÜ, travma, mortalite, travma skorlama sistemleri, çocuk