Çocuklarla felsefe uygulamalarının ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme ve demokratik tutumlarına etkisi

Bu araştırmanın genel amacı çocuklarla felsefe uygulamalarının ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme ve demokratik tutumlarına etkisini belirlemektir. Araştırmada karma yöntem desenlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmada nicel veri toplama aracı olarak 'Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği' ve 'Demokratik Tutum Ölçeği'nden yararlanılmış; bu ölçekler ön test, son test ve kalıcılık testi biçiminde uygulanmıştır. Nitel veri toplama aracı olarak ise "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu olarak, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Diyarbakır ili merkez ilçelerinden Yenişehir'de bulunan bir devlet okulu belirlenmiştir. Çalışma grubu iki aşamada oluşturulmuştur. Birinci aşamada amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. İkinci aşamada ise seçkisiz örnekleme yöntemlerinden basit seçkisiz örnekleme kullanılmıştır. Deney ve kontrol grupları, ilkokula devam eden ve yansız bir şekilde oluşmuş olan mevcut 3. sınıflardan oluşmaktadır. Deney grubunda 24, kontrol grubunda 27 olmak üzere çalışma grubunda toplam 51 öğrenci bulunmaktadır. Uygulamalar, haftalık iki oturum halinde, her oturumu 40 dakikalık iki ders saatinden oluşacak şekilde dokuz hafta boyunca gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda elde edilen verilerin analizinde kovaryans analizi (ANCOVA) uygulanmıştır. Nitel verilerin analizinde ise veri analizi programı kullanılarak içerik analizi yapılmıştır. Araştırmada ulaşılan nicel sonuçlara göre, ön test puanları kontrol altına alındığında, deney grubundaki öğrencilerin Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği ve Demokratik Tutum Ölçeği son test puanlarının, kontrol grubuna kıyasla deney grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılaştığı tespit edilmiştir. Bu anlamlı fark, her iki ölçeğin tüm alt boyutlarında da gözlenmiştir. Yapılan uygulamada, deney ve kontrol gruplarının son test puanları kontrol altına alındığında, kalıcılık puanlarının korunduğu ancak kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Araştırmanın nitel sonuçlarına göre ise, deney grubundaki öğrencilerin neredeyse tamamı, çocuklarla felsefe uygulamalarını sevdiklerini, uygulamanın devam etmesini istediklerini ifade etmişlerdir. Araştırmada öğrencilerin ifadelerinden elde edilen diğer nitel sonuçlarda eleştirel düşünme eğilimleri ve demokratik tutuma ait alt boyutları destekleyen kod ve temalara ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarına dayanarak ilkokul düzeyindeki programlara çocuklarla felsefe etkinliklerinin dahil edilmesi gerektiği önerilmiştir. Anahtar kelimeler: Çocuklarla felsefe, eleştirel düşünme, demokratik tutum