The psychometric properties of the children's social understanding scale-short form among children with autism spectrum disorder

Araştırmacılar zihin kuramı düzeyini genellikle performansa dayalı bireysel değerlendirmelerle ölçmektedirler. Yakın zamanda, Tahiroğlu ve arkadaşları çocukların zihin kuramındaki bireysel farklılıkları ölçmek amacıyla, ebeveynler tarafından doldurulmak üzere Çocukların Sosyal Anlayış Ölçeği'ni (ÇSAÖ; Children's Social Understanding Scale) geliştirmişlerdir. ÇSAÖ'nün, tipik gelişimi olan okul-öncesi çocukların zihin kuramını değerlendirmede Kuzey Amerika'da (Tahiroğlu ve ark., 2014) ve Türkiye'de (Tahiroğlu ve Yağmurlu, 2014) geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu bulunmuştur. Zihin kuramının en çok incelendiği bir başka grup ise başkalarının zihinsel temsillerini anlamakta zorluk yaşayan Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı almış kişilerdir. Fakat otizmli bireylerin zihin kuramını ölçmek amacıyla bireysel değerlendirmelerin kullanılması problemli olabilmektedir çünkü bireysel değerlendirmeler genellikle anlaşılması zor ve sözel yükü fazla olan uygulamalardır. Bu çalışma, ÇSAÖ'nün kısa formunun Türkiye'deki otizmli çocukların zihin kuramının değerlendirilmesinde bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini incelemektedir. Çalışmamız 106 otizmli çocuk (Ort. = 12.06 yaş, SS = 2.91) ve ebeveynleriyle yapılmıştır. Çocukların zihin kuramı ÇSAÖ ve bireysel değerlendirmelerle ölçülmüştür. Zihin kuramının bireysel değerlendirmelerinde bir tane sözel yükü az ve bir tane birinci-düzey zihin kuramı testi kullanılmıştır. ÇSAÖ'nün geçerliliğini değerlendirmek amacıyla çocukların otizm tanısının şiddeti, alıcı dili, sözel olmayan zekası, duygu anlama becerileri ve sosyal-yeterliği ölçülmüştür. Güvenirlik çalışmaları ÇSAÖ puanının çok yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. ÇSAÖ puanının çocukların otizm tanısının şiddeti ile negatif yönde; sözel yükü az zihin kuramı performansı, alıcı dili, sözel olmayan zekası ve sosyal-yeterliğiyle pozitif yönde ilişkili olduğu görülmüştür. Çocukların otizm tanısının şiddeti ve alıcı dili kontrol edildiğinde ÇSAÖ puanı ve zihin kuramı performansları arasında anlamlı bir ilişkinin olmadığı bulunmuştur. Çocukların otizm tanısının şiddetinin, alıcı dilinin, sözel olmayan zekasının, duygu anlama becerilerinin ve sosyal-yeterliğinin ÇSAÖ puanına etkisi hiyerarşik regresyon analizleri ile test edilmiştir. Sonuçlar iyi alıcı dil ve yüksek sosyal-yeterliğin ÇSAÖ puanını anlamlı şekilde yordadığını göstermiştir. Tüm bu bulgular, ÇSAÖ'nün Türkiye'deki otizmli çocukların zihin kuramının ölçülmesinde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.