Coğrafi bilgi sistemleri tabanlı çok kriterli karar analizi ile giresun ili dereli ilçesinin taşkın duyarlılık analizi

Dünya üzerinde birçok şehir, hızlı ve plansız kentleşme, dere yataklarının yapılaşmaya açılması ve dereler üzerinde kesiti yetersiz köprü ve menfezlerin yapılması gibi çeşitli nedenlerden dolayı taşkınlarla baş etmek zorunda kalmaktadır. Taşkınlar genellikle arkasında büyük maddi hasarlar bırakmakta, can ve mal kayıplarına neden olmaktadır. Taşkınların neden olduğu zararları azaltabilmek için taşkına duyarlı alanlar belirlenmeli ve bu alanlarda çeşitli mühendislik önlemleri alınmalıdır. Bu amaçla üretilen en önemli verilerden biri de taşkın duyarlılık haritalarıdır. Bu haritalar, taşkınlara eğilimli alanları ya da gelecekte taşkın olayından etkilenebilecek alanları gösteren haritalardır. Bu tez çalışmasında, Çok Kriterli Karar Analizi (ÇKKA) yöntemlerinden biri olan Analitik Hiyerarşi Proses (AHP) yöntemi kullanılarak Giresun'un Dereli ilçesinin taşkın duyarlılık haritası üretilmiştir. AHP yöntemi ile taşkın duyarlılık haritasının üretilmesinde literatürde yaygın olarak kullanıldığı tespit edilen 10 faktör (yağış, eğim, yükseklik, akarsu ağına uzaklık, arazi örtüsü, akış birikimi, drenaj yoğunluğu, topografik nemlilik indeksi, jeoloji/litoloji ve bakı) kullanılmıştır. Üretilen taşkın duyarlılık haritası "çok düşük, düşük, orta, yüksek ve çok yüksek" derecede taşkına duyarlı alanları gösteren 5 sınıf içermektedir. Bu sınıflandırmaya göre çalışma alanının yaklaşık %1'inin yüksek veya çok yüksek derecede taşkına duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, burada vurgulanması gereken önemli çıktılardan birisinin ise Dereli ilçe merkezinin yüksek veya çok yüksek derecede taşkına duyarlı alanda kaldığının belirlenmiş olmasıdır. Üretilen taşkın duyarlılık haritası, ilçede 22 Ağustos 2020 tarihinde yaşanan taşkın envanteriyle karşılaştırılmış ve duyarlılık haritasının bu envanterle %80 düzeyinde uyum gösterdiği tespit edilmiştir. Bu nedenle, üretilen taşkın duyarlılık haritasının taşkın zararlarını azaltmak için karar vericilere yol gösterebileceği sonucuna varılmıştır.