Çok Boyutlu Öğretmen Mağduriyet Ölçeği'nin Türkçeye uyarlanması, öğretmenlerin mağduriyet algılarının ve kaygı düzeylerinin incelenmesi: Karma model çalışma

Bu araştırmanın amacı, Chunyan Yang ve arkadaşları tarafından geliştirilen Çok Boyutlu Öğretmen Mağduriyet Ölçeği'ni Türkçeye uyarlamak, öğretmenlerin mağduriyet algılarını ve mağduriyet ile kaygı düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bu araştırmada karma model araştırma yöntemlerinden açıklayıcı desen modeli kullanılmıştır. Metodolojik yöntemle yapılan ölçek uyarlama çalışmasının evreni, Şanlıurfa ilinin Hilvan ilçesinde, ortaokul ve liselerde görevli 435 öğretmenden oluşmaktadır. Evrenin tamamına ulaşmak hedeflendiğinden örnekleme yöntemi kullanılmamıştır. Öğretmenlerin mağduriyet algılarını incelemek için yapılan odak grup görüşmesinin çalışma grubu, amaçsal örnekleme yöntemi ile belirlenen 16 öğretmenden oluşmaktadır. Öğretmenlerin mağduriyet ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek için korelasyonel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak; Kişisel Bilgi Formu, Çok Boyutlu Öğretmen Mağduriyet Ölçeği, Duygusal Şiddete Maruz Kalma Ölçeği, Beck Anksiyete Ölçeği kullanılmıştır. Çok Boyutlu Öğretmen Mağduriyet Ölçeği'nin geçerlik analizlerinde; dil eşdeğerliğinin r=.86(p<0,01), ölçüt geçerliğinin r=0,64(p<0,01) olduğu belirlenmiştir. Yapı geçerliliği için yapılan AFA sonucunda toplam varyansın %71,2'sini açıklayan altı faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Ortaya çıkan bu yapının model uyumu DFA ile test edilmiş ve uyum indekslerinin (χ2/sd=1,5, RMSEA=0,074, RMR=0,083, GFI=0,86, AGFI=0,92, NFI=0,92, NNFI=0,97, IFI=0,97, CFI=0,97, RFI=0,91) iyi düzeyde olduğu belirlenmiştir. Güvenirlik analizlerinde; iç tutarlılık katsayısı α=0,93, test-tekrar test güvenirliği r=0,93(p<0,01), iki yarı güvenirliği r=0,83(p<0,01) olarak belirlenmiştir. Madde toplam korelasyon değerlerinin ise r=0,48 ile r=0,71 arasında değiştiği belirlenmiştir. Bu bulgulara göre, Türkçeye uyarlanan Çok Boyutlu Öğretmen Mağduriyet Ölçeği'nin, ortaokul ve lise öğretmenlerinin mağduriyet düzeylerini belirlemede geçerliği ve güvenirliği olan bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın genel amaçlarına yönelik yapılan çalışmada öğretmenlerin mağduriyet ve kaygı düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Araştırmanın alt amaçları doğrultusunda yapılan çalışmada, öğretmenlerin mağduriyet düzeyleri ile eğitim durumları, çalıştıkları okul kademeleri, mesleki memnuniyetleri, öğrencilerle ilişkileri ve şiddete maruz kalma durumları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Odak grup görüşmelerinde, öğretmenlerin istenmeyen öğrenci davranışlarını daha çok "okul ve sınıf kurallarına uymama" (%26,6) olarak tanımladıkları, en fazla "duygusal ve sözel şiddet" (%35,2) yaşadıkları ve çoğunlukla "mesleki itibar kaybı mağduriyeti" (%24) algıladıkları belirlenmiştir. Sonuç olarak; sonraki çalışmalarda her üç öğretmenden birinin maruz kaldığı şiddeti-mağduriyeti, bu araştırmada ortaya çıkan tüm boyutları ile ölçen psikometrik özelliklere sahip bir ölçme aracının geliştirilmesinin ve öğretmenlerde kaygının tetikleyici unsurları arasında mağduriyet kavramının da incelenmesinin gerektiği düşünülmektedir.