Çok partili hayata geçiş denemeleri (1923?1938)

Milli egemenlik esasına dayalı ve özellikle Cumhuriyet idaresine sahip bulunan memleketlerde siyasi partilerin varlıkları doğaldır. Partilerde ve ülke yönetiminde vazife alacak kişilerin canlı amaçlara, kanında ve vicdanında zenginliklere sahip olması gerekmektedir. Şuna veya buna hizmet etmek, özel çıkar sağlamak için değil, toplumun refahı için çalışmak zorundadırlar.Türkiye için gerçek demokrasi, Atatürk ilkelerinde ve özellikle halkçılık ilkesinde vardır. Bu nedenle demokrasi, halkın sadece kendi görüşlerini en iyi ve sadık bir şekilde temsil edecek ve vicdanlarının süzgecinden geçirdikleri kanaatlerini ortaya koyma gücünde olan insanları seçmekle gerçek değerine ulaşmaktadır.İşte bu çerçevede 1923?1938 yıllarında çok partili siyasi hayata geçiş denemeleri gerçekleşmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk siyasi partisi olan Cumhuriyet Halk Fırkası'na, muhalif olarak Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurulmasıyla çok partili siyasi hayata geçiş ilk kez denenmiştir. İkinci deneme ise 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulmasıyla gerçekleşmiştir. Ardından Ahali Cumhuriyet Fırkası, Türk Cumhuriyet Amele ve İşçi Partisi, Laik Cumhuriyetçi İşçi ve Çiftçi Partisi adlarıyla çok partili hayata geçiş denenmiştir. Bu denemelerin başarısız olmasının gerekçeleri arasında toplum faktörü ve dışsal etkenler ağır basmaktadır.Cumhuriyetin ilanıyla başlayan süreçte çok partili hayata geçiş denemelerinin ardından CHP tarafından tek parti yönetimi uygulanmaya çalışılmıştır. 1946 yılında Demokrat Partinin kurulmasıyla Türkiye Cumhuriyeti Devleti çok partili siyasi hayata geçiş denemesinde başarıyı yakalamıştır. 1923?1938 yılları 1946 yılında yakalanan çok partili hayatın yerleşmesinde temelini teşkil etmektedir.Anahtar Kelimeler: Çok Partili Hayat, Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri, Parti Denemeleri.