Çok sesli mekansal pratiklerde katılımcılığın rolü: Kuzguncuk ve Yedikule bostanları

Mimari tasarım süreçlerini yalnızca, aldığı eğitim nedeni ile tasarım yetkinliğine sahip olduğu düşünülen aktör, yani mimar üzerinden okumak ne kadar doğru olabilir? Alejandro Aravena'nın Şili'de gerçekleştirdiği Elemental Projesi'nin akılda uyandırdığı bu sorunun ardından, tasarım sürecinde bu süreci yürüten aktörlerden hangisinin ne tür bir pozisyonu olduğunu sorgulamak üzere çıkılan yolculukta; tasarımcı rolündeki mimar ile bu süreçte bir o kadar aktif olan kullanıcı ve aktivasyonun sınırlarını tanımlayan siyasi güç üzerinden bir katılımcılık okuması yapılmıştır. Bu okuma sırasında çok sesli mekan niteliğindeki kamusal mekanlar ve kamusal mekanların kullanıcı ile kurduğu ilişki üzerinden tarifleniş biçimlerini izlek edinen bir yöntem önerisi getirilmiştir. Mekanın kamusal niteliklerine göre değişen katılımcılık anlayışı, kullanıcı rolünün mekandaki etkinliğini belirleyen en önemli faktörlerden biridir. Tezin kavramsal çerçevesini karşılaştırmalı yönteme dayalı bir araştırma sistemi oluşturmaktadır. Durkheim'in dolaylı deneyim olarak da bahsettiği bu yönteme göre aynı olayın zaman içinde ve farklı yerlerdeki durumu karşılaştırılarak incelenmektedir. Yapılan çalışma kapsamında çok sesli mekan olarak nitelendirilen, çeşitli özellikleri bakımından benzerlikler gösterdiği düşünülen İstanbul'un iki bostanı üzerinden karşılaştırmalı katılımcılık okuması yapılmıştır. Bu benzer nitelikler tespit edilirken iki kavramsal süreci tanımlayan katılımcılık ve kamusallıktan faydalanılarak karşılaştırmanın altlığı hazırlanmıştır. Barındırdığı kamusallık ve katılımcılık niteliği ile gevşek kamusal mekan olarak tanımlanabilecek Kuzguncuk Bostanı ve onunla benzer nitelikler göstermesine rağmen bu özelliklere sahip olmayan Yedikule Bostanı, konunun tüm aktörleri ile ele alınarak tartışıldığı örneklerdir. Mimarlık ürünü olan sonucun oluşum süreciyle var olan ve süreci besleyen aktörlerin sayısı ile zenginleşen bu iki bostan, iki farklı varoluş mücadelesi vermektedir. İstanbul içinde önemli ve değerli fiziksel koşullara sahip olan bostanlar birer rant kaynağı haline gelmiştir. Siyasi iktidarın maddi çıkarları doğrultusunda biçimlendirmeye çalıştığı bostanların kurtarılma süreçleri, bu kamusal alanları benimseyen kullanıcılar ile mümkündür. Bu çalışmada katılımcılığın kamusal mekanı üreten, türeten, besleyen ve yaşatan hayati kavramlardan biri olduğu vurgulanmıştır. Gerçek bir çok sesli mekansal pratik örneği olan ve verdiği mücadele ile önemli kazanımlar elde eden Kuzguncuk Bostanı'nın, başta Yedikule Bostanları olmak üzere benzer vakalar için cesaretlendirici yaklaşımı ile örnek olması amaçlanmaktadır.