Çok taraflı inşaat projelerinde kalite yönetim sistemi kurulumu önerisi

Türk inşaat sektörü, geliştirdiği, yapımını taahhüt ettiği ve inşaa ettiği lokal ve küresel projelerle, Türk ekonomisine ciddi katkılar sunarak lokomotif bir rol üstlenmektedir. Ancak üstlenilen öncü rol oranında; yapım projelerinin yönetiminde kalite ve verimlilik artışı konularına önem vermedikleri ve hassasiyet gösteremedikleri de ortadadır. İnşaat sektörünün küresel gelişim süreci içerisinde ortaya çıkan önemli husus; proje yönetimi araçlarından biri olarak toplam kalite yönetimi felsefesinin uygulanması olmaktadır. Bu sayede şirketler işveren ve son kullanıcı taleplerine net karşılık verebildikleri gibi, proje ve organizasyon bazlı yönetim süreçlerini tanımlayarak verimliliklerini arttırmakta, saha imalat kontrollerini tanımlı planlar çerçevesinde gerçekleştirmekte ve proje unsurları arasındaki iletişim kanallarını etkinleştirerek profesyonellerinden maksimum katkı almaktadırlar. Dünya ölçeğinde ürün ve imalat kalite kontrolü ile ilgili uygulamalar 1900'lü yıllarda ürünün gözle kontrolüyle başlamış, akabinde istatistiki kalite kontrolünden yararlanılmıştır. Kalite kavramının günümüzde eriştiği nokta; değişen müşteri talep ve beklentilerini karşılama üzerine kuruludur. Müşteri odaklı kalite algısının, organizasyonlar içinde yerleştirilmesini hedeflemektedir. Günümüzde kalite yalnız ürünün istenen şartlara uygunluğu olarak algılanmamakta, firmalar tarafından gerçekleştirilen sistematik aktivitelerin etkinliğinin verimliliklerinin arttırılarak; ürün, hizmet sunumunun müşteriyi memnun edecek bir kalitede, doğru zaman ve fiyatta, şirket hedeflerine ulaşılarak yapılmasını sağlamak olarak algılanmaktadır. Bu manada kalite odaklı firmalar üst yönetim katkı ve liderliğinde, eğitim faaliyetleri ve koordinasyon toplantıları vasıtasıyla organizasyon içinde etkin bir iletişim ağı kurarak, çalışan, tedarikçi ve alt-yüklenici katkısı ve veri odaklı karar mekanizmalarının yardımıyla, sürekli süreç iyileştirmeleri yaparak; müşteri ve/veya son kullanıcı memnuniyetini sağlamayı hedeflemektedirler. Bu manada yapılan yüksek lisans çalışması ile orta ve büyük ölçekli kamu ve özel sektör projelerinde kalite odaklı yönetim mekanizmalarının kurulmasını desteklemek maksadıyla, yapım projelerinin karmaşık çok taraflılığı göz önünde bulundurularak, kalite yönetim sistem kurulumu önerisi geliştirilmiştir. Bu amaçla gerçekleştirilen yüksek lisans çalışması altı ana bölümden oluşmaktadır. İlk üç bölüm kalite kavramı üzerine genel kaynak ve literatür taraması içermektedir. Dördüncü bölümde inşaatta kalite kavramı diğer endüstri ve hizmet kollarından ayrıştırılarak değerlendirilmiştir. Beşinci ve altıncı bölümlerde ise inşaat projesi yapım safhası kalite yönetim sistemi kurulumu önerisi geliştirilmiş ve örnek bir ince iş imalatı için detay kalite planı hazırlanmıştır. Çalışma kapsamında ilk bölümde yapım işlerinde kalite problemlerinin tespiti yapılmış ve çalışmanın amaç ve kapsamı vurgulanmıştır. İkinci bölümde kalite kavramının tanımı üzerine literatür taranmış ve kalite yönetim anlayışının kısa tarihçesi ve gelişim süreci araştırılmıştır. Bu tarihsel süreç içerisinde kalite konusunda yapılan çalışmalar ve kalite guruları olarak genel literatürde karşılık bulan araştırmacıların katkıları etraflıca değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde kalite yönetimi bağlamında toplam kalite anlayışı ele alınmış ve genel literatürdeki temel prensipleri ve bileşenleri ile uygulama araçları vurgulanmıştır. Bir çok firma tarafından sıklıkla kullanılan ISO 9000 kalite yönetim sistem standartları etraflıca araştırılmış ve temel prensipleri ile uygulama esaslarının, toplam kalite anlayışı ile benzeşen ve ayrışan noktaları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde yapım işleri ile imalat sanayi arasında mevcut temel farklılıklar ortaya konmuş, yapım projesi tarafları ve sorumlulukları, yapım projesi gelişim safhaları göz önünde bulundurularak inşaatta kalite kavramının tanımı yapılmıştır. Bu bölümde kalite farkındalığına sahip işverenin önemi, yapım projesinde mevcut karmaşık çok taraflılık ve proje taraflarının sorumlulukları üzerinden değerlendirilmiştir. Tasarım ve yapım aşamasında kontrol altında tutulması gereken kalite değişkenlerinin tespiti sistem girdi ve çıktıları üzerinden yapılan değerlendirmelerle gerçekleştirilmiş ve kalite iyileştirmesine dayanak oluşturacak değişkenlerin tespiti yapılmıştır. Akabinde kalite yönetim sistem girdileri olarak referans alınan proje temel hedef, amaç, kapsam, tasarım, teknik şartname ve yasal mevzuat şartlarında gerçekleşebilecek olası değişikliklerin kalite yönetim sistemine etkisi değerlendirilmiştir. Son olarak bu bölümde proje yönetimi genel literatüründe bahsi geçen konular ve yazarın tecrübeleri üzerinden yapım işlerinde imalat kontrolü uygulamaları değerlendirilmiş ve durum tespiti yapılmıştır. Beşinci bölümde toplam kalite yönetimi prensipleri, ISO 9000 kalite yönetim standartları esasları, Construction Management Association of America (CMAA) tarafından yayınlanan İnşaat Yönetimi Hizmet ve Uygulama Standardı (SOP), Marmaray Projesi BC1 sözleşmesi ve yapım işleri genel şartnamesi baz alınarak yapım evresinde kalite güvence ve kontrolü sistemi önerisi geliştirilmiştir. Bu kapsamda kalite yönetimi sistem şartları yapı işleri genel şartnamesi yapı denetimi esasları ve örnek organizasyon yapısı ve sorumluluklar ölçeğinde ortaya konmuştur. Ortaya konulan sistem prosedürleri ve uygulama esasları yapım işlerinin dört safhası için detaylandırılmıştır. Bu uygulama safhaları ihale öncesi hazırlık ve ihale safhası, ihale sonrası yapım öncesi safha, yapım safhası ve yapım sonrası kesin kabul safhalarıdır. Bu bölümde Türkiye normlarında örnek bir yüklenici organizasyonu temel alınarak, kalite yönetim planı ve kalite yönetimi prosedürleri kapsam tarifleri yapılmış, ilgili prosedürlerin hazırlanması, gözden geçirilmesi, onayı ve işverene sunumuna dair sorumluluk matrisleri oluşturulmuş ve uygulama safhalarında ilgili kalite yönetimi sisteminin uygulanmasına dair süreç tarifleri yapılmıştır. Altıncı bölümde ise kalite yönetimi sistem önerisi kapsamında; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Birim Fiyat ve Analizleri listesinde 26.008/059A nolu pozda 40*40 cm ebadında parlak yüzeyli, rölyefli, sırsız porselen karolar (granit seramik karo) ile fugalı döşeme kaplaması yapılması (fayans ve seramik yapıştırıcısı ile) olarak tanımlanmış ince iş imalatı için detay kalite planı oluşturulmuştur. Detay kalite planının hazırlandığı ilgili iş kalemi tariflenmiş, detay kalite planı hazırlanırken göz önünde bulundurulan prosedürler ve şartnamelere referanslar verilmiş, planın amaç ve kapsamı vurgulanmış ve imalatta kullanılacak malzeme, ekipman ve teçhizatlar tanımlanmıştır. Detay kalite planı ile yapım yöntem ve şekli belirtilmiş, malzeme/imalat kontrol ve test planı oluşturulmuş, kalite kayıtları ve kontrol formlarının örnekleri hazırlanmış ve iş sağlığı ve çevre güvenliğinin sağlanması hususunda risk değerlemesi yapılarak önleyici tedbirler geliştirilmiştir. Sonuç olarak, sonuçları idare, yüklenici, alt yüklenici, saha kontrolörü ve son kullanıcı açısından büyük ve başa çıkılabilir olmaktan uzak olacak büyük-küçük nitelikteki hataların önlenmesi amacıyla kalite yönetim sistem önerisi geliştirilmiştir. Kalite yönetim sistem önerisi ile yapım projesinin her safhasında kalite yönetimi planı ve kalite yönetimi sistem prosedürleri gereğince önleyici tedbirlerin geliştirilmesi, süreç tariflerinin yapılması, sürekli revizyon ve geliştirmeler ile; hem kontrol, hem de verimlilik mekanizmalarının güçlendirilmesi hedeflenmiştir. Sistem prosedürlerinde tarifi yapılan kalite dokümanlarının oluşturulması ve gözden geçirilmesi, kalite kontrol kayıtlarının oluşturulması, değişikliklerin yönetimi, işçi/çalışan eğitimlerinin yapılması, saha malzemelerinin korunması, iç kontrol mekanizmalarının geliştirilmesi, imalat/malzeme kalite kontrolü ve onayı, hakediş ödemeleri, geçici ve kesin kabuller, kontrol ve ölçüm cihazlarının kalibrasyonu, imalat uygunsuzluklarının tespiti ve önleyici eylemler alınması konularında önerilen prosedürlere riayet edilmek suretiyle, imalatların detay kalite planları doğrultusunda, kalite kontrolünün yapılması ve kalite kayıtlarının tutulması sayesinde sözleşmelerde yaşanan anlaşmazlıklar ve yenilenen işlerdeki kayıplar azalabilecek ve sektörde kurumsallaşma sağlanabilecektir. Orta ve özellikle büyük ölçekli çok taraflı projelerde, anılan faydaların sağlanabilmesi için yüklenicinin, iç ve dış kontrollerle kalite yönetimi sisteminin işlerliğini tesis etmesi zorunludur. Yapımda imalat kalite güvencesinin sağlanması ve imalat kontrolünün önerilen kalite yönetimi sistemi uyarınca yapılması, önemli katma değerler sağlayacak niteliktedir. Büyük ölçekli yüklenici firmaların toplam kalite yönetimi yaklaşımıyla; dâhili ve proje bazlı bütün süreçlerine dair sistem prosedürlerini geliştirmeleri, veri toplama, ölçme ve değerlendirme yoluyla, bütün süreçlerinde sürekli iyileştirme hedeflemeleri, uluslararası pazarda kaliteye dayalı üstünlük sağlamalarına katkı sağlayacağı gibi, ulusal ölçekte de yapım işlerinde önemli kalite artışına imkan verecek ve önemli proje uyuşmazlıklarının önüne geçilebilecek ve son kullanıcıya denetlendiğinden emin oldukları güvenilir yapılarda yaşama fırsatı verecektir.