Çok uluslu şirketlerde sanal takım liderliği ölçeği geliştirme

Teknoloji, küreselleşme ve dijitalleşme alanında yaşanan gelişmeler sonucunda sanal takımlar birçok sektörün vazgeçilmezi haline gelmiştir. Bilgi ve iletişim teknolojisindeki dönüşümler, işletmelerin sanal takımlar oluşturması ve yönetmesi adına yeni olanaklar sağlamıştır. Günümüzde tüm organizasyonlar, iletişim şekillerine yeni yöntemler kazandırmak durumunda kalmış ve görüşmelerini dijital platformlardan sürdürmeye başlamıştır. Bu tip sanal ortamlarda takımlar oluşması kaçınılmaz hale gelmiştir. Sanal takım üyeleri farklı cinsiyetlerden, deneyimlerden, kültürlerden ve coğrafi konumlarda yer alan bireylerden oluşmaktadır. Sanal takımlarda yüz yüze ortamlarda olduğu gibi liderler yer alırken, bu liderlik türü geleneksel tiplerden farklı olarak işlevini bilgi ve iletişim teknolojileri aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Akademik çalışmalarda yüz yüze liderlik ile ilgili fazlaca çalışma bulunmasına karşın ve dijital platformların artan kullanımına rağmen sanal organizasyonlarda yer alan liderlik tarzı ile ilgili çalışmalara ihtiyaç duyulduğu gözlemlenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı sanal takımlardaki liderlik özellikleri ile ilgili bir ölçek oluşturmaktır. Mevcut çalışma ile çok uluslu şirket bünyesinde yer alan bireylerin sanal takım liderliği özelliklerini keşfetmek ve analiz etmek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde, ölçekte yer alacak maddeleri oluşturmak adına literatürden, nitel araştırma yöntemleri arasında yer alan odak grup görüşmelerinden ve istatiksel analizlerden faydalanılmıştır. Öncelikle liderlik olgusuyla ilgili gerçekleştirilmiş olan ölçek geliştirmeleri incelenerek odak grup görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Toplam üç odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiş olup ortaya çıkan sonuçların kapsam geçerliğini sağlamak adına uzman görüşlerinden faydalanılmıştır ve sonuçta 36 maddelik bir taslak ölçek oluşturulmuştur. Ölçek taslağının oluşturulmasından sonra Marmara bölgesinde yer alan çok uluslu şirket çalışanlarından oluşan 123 kişilik bir örneklem üzerinde pilot uygulama gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama sonucunda ortaya çıkan sonuçların yapı geçerliğini ölçmek adına gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi ile sonuçlar listelenmiştir. Araştırmada, kullanılan veri setinin faktör analizi için uygunluğunu saptamak amacıyla Kaiser Meyer Olkin (KMO) ve Barlett's testi gerçekleştirilmiştir ve bu değer 0.826 değerini almıştır. Barlett testinde aranan değer p< 0.05 iken mevcut çalışmada da bu değer ile değişkenler arasındaki yeterli oranın sağlandığı görülmüş ve yüksek korelasyon olduğu sonucuna varılmıştır. Yamaç-birikinti (scree plot) grafiğiyle tüm faktörlerle ilişkili toplam varyans gösterilmiştir. Faktör döndürme yöntemi olarak ise dik döndürme metodları arasında yer alan Varimax yöntemi tercih edilmiştir. Neticede 36 ifadeden ve 7 alt boyuttan oluşan bir ölçüm aracı elde edilmiştir. Fakat bazı maddeler arasında binişiklik olması nedeniyle analiz tekrarlanarak 7 madde ölçekten çıkarılmış ve toplam varyansın %59,429'unu açıklayan 6 faktöre ulaşılmıştır. Yönetsel özellikler boyutu 8 madde, interaktiflik boyutu 6 madde, insan ilişkileri boyutu 6 madde, kişisel özellikler boyutu 3 madde, ödüllendirme boyutu 3 madde ve esneklik boyutu 3 madde olacak şekilde sıralanarak sanal takım liderliği ölçeği elde edilmiştir. Bu çalışmayla, liderlik olgusuna farklı bir bakış açısıyla yaklaşıp liderin sanal ortamdaki özelliklerini belirlemek adına çok uluslu şirketlerde çalışanların algısı ele alınarak geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı elde edilmeye çalışılmıştır. Sanal takımlar için oluşturulan bu liderlik ölçeği ile gelişmekte olan dijitalleşme olgusunda ve online ortamlarda da etkili ve etkin liderliğin faktörleri açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çok Uluslu Şirketler, Sanal Takım, Liderlik, Ölçek Geliştirme, Sanal Takım Liderliği