Çoklu doz insülin enjeksiyonu ya da sürekli cilt altı insülin infüzyon pompası ile tedavi edilen çocuk ve adölesan tip 1 diabetes mellitus hastalarında sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ve metabolik kontrol

Giriş ve Amaç: Tip 1 diyabet gibi kronik bir hastalık çocuklarda sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini etkilemekte olup tip 1 diyabetli çocuklar ve sağlıklı akranlarında yapılan sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi çalışmalarından çelişkili sonuçlar bildirilmiştir. Son 20 yılda konvansiyonel insülin tedavisi yerini yoğun insülin tedavisine bırakmış olup, yoğun insülin tedavisi günlük çoklu doz insülin enjeksiyonlarıyla veya sürekli cilt altı insülin infüzyonu (insülin pompası kullanılarak) ile yapılmaktadır. Günlük çoklu doz insülin tedavisi veya sürekli cilt altı insülin tedavisi sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini ve metabolik paremetreleri farklı şekilllerde etkileyebilir. Bu çalışma ile tip 1 diyabetes mellitus tanılı çocuk ve adölesanlarda, çoklu doz insulin enjeksiyonu ya da sürekli cilt altı insülin infüzyon pompası ile tedavi edilen hastaların tedavi şeklinin, hastanın sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ve hastalığın metabolik kontrolü üzerine etkisi araştırılarak tip 1 DM hastalığının tedavi stratejisinin geliştirilmesine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Tip 1 diyabetes mellitus tanısıyla Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği'nde takip edilmekte olan, diyabet dışında yaşam kalitesini etkileyecek majör hastalığı olmayan, 8-18 yaş aralığındaki hastalar ve ebeveynleri çalışmaya alınmıştır. Şubat 2020 ile Haziran 2020 tarihleri arasında 135 tip 1 diyabetli hasta ve ebeveynine Varni ve ark. tarafından 2003 yılında geliştirilmiş olan Diabetes Mellitus'lu çocuklarda yaşam kalitesi ölçeği (PedsQL 3.0) çocuk ve ebeveyn formu ile sosyodemografik veri formu doldurtularak veriler toplandı. Metabolik verilere hastaların yazılı ve elektronik ortamdaki kayıtlarından ulaşıldı. Parametrik testlerde student T testi, independent T testi, paired-sample T testi ve One-Way ANOVA testi kullanılırken; non parametrik testlerde ise Wilcoxon Sign, Mann-Whitney U ve Kruskall-Wallis testi kullanıldı. Sayısal olmayan verilerin karşılaştırılmasında çapraz tablolar (Crosstabs, Pearson Correlation) kullanılmış olup elde edilen sonuçlar % 95 (p<0.05) anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Bulgular: Toplam 135 hasta ve ebeveyn çalışmaya dahil edildi; hastaların %52.6'sının (n=71) erkek, %47.4'ünün (n=64) kız olduğu görüldü. Hastaların ortanca yaşı 13 yıl olup %54.1'i (n=73) 13-18 yaş aralığındaydı. Hastaların %17'sinde (n=23) diyabet dışı hastalık, %9.6'sında (n=13) da insülin dışı ilaç kullanımı mevcuttu. Çalışmaya katılan hastaların ebeveynlerinin %74.8'ini (n=101) anneler oluştururken %23'ünü (n=31) baba ve %2.2'si (n=3) de diğer aile yakınları oluşturmaktaydı. Son 1 yıl içindeki ortalama HbA1c değerleri incelendiğinde ise ortanca HbA1c % 8.3 (min 6.4-maks 15.4) idi. Hastalardan ≥2 kardeşi olanlardaki HbA1c düzeylerinin kardeşi olmayan ve 1 kardeşi olan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu görüldü (p<0.05). Son 1 yıl içerisindeki ortalama HbA1c düzeyi 8-12 yaş arasındaki hastalarda 13-18 yaş grubundaki hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derece düşük saptandı (p=0.001). Ebeveynlerinin aylık geliri yoksulluk sınırının üzerinde olan hastalardaki HbA1c düzeylerinin aylık gelir düzeyi asgari ücretin altında olanlar ve asgari ücret ile yoksulluk sınırı arasında olanlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük olduğu görüldü. Kan şekeri ölçüm sayısı >6 olan hastaların HbA1c düzeyleri, günlük kan şekeri ölçüm sayısı ≤3 olan hastalar ile ölçüm sayısı 4-6 arasında olan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük saptandı (p<0.05). Anketin tüm alt gruplarında ve toplam anket puanlarında insülin pompa tedavisi kullananlar ile çoklu doz insülin enjeksiyonu uygulayanların yaşam kaliteleri açısından anlamlı farklılık olmadığı görüldü. Hastaların yaşam kaliteleri ebeveynler tarafından değerlendirildiğinde ise insülin pompası kullanan hastalarda toplam anket puanı ve anketin tüm alt gruplarının puanları çoklu doz insülin enjeksiyonu uygulayan hastalara göre daha yüksek saptandı; ancak istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Kardeş sayılarının ≥2 olması durumunda yaşam kalitesi anket puanlarının istatistiksel olarak anlamlı derecede daha düşük olduğu görüldü (p<0.05). Sonuç: Tip 1 diyabetes mellitus hastaların ve ailelerin yaşam kalitelerini etkileyen kronik bir hastalıktır. İnsülin pompası kullanan hastalardaki yaşam kalitesi çoklu doz insülin enjeksiyonu uygulayanlara göre daha yüksek olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Bu konuda daha güçlü sonuç elde etmek için daha fazla hasta sayısı ile daha büyük çalışmalara ihtiyaç vardır.