Commedia dell'Arte'nin opera üzerindeki dramatik ve müzikal etkilerinin incelenmesi

Bu çalışmada Commedia dell'Arte'nin opera üzerindeki etkileri tarihin çeşitli dönemlerden operalar model olarak alınarak incelenmiştir. Opera üzerindeki etkinin şekli, miktarı, geçişli olup olmadığı ve sebebi objektif ve çok yönlü bir şekilde araştırılmak istenmiş, bu hedefe yönelik araştırmaya başlarken Commedia dell'Arte'nin kapsamlı bir şekilde tanımlanması gerekliliği doğmuştur. Öncelikle Commedia dell'Arte'nin tanımı yapılmış, onu döneminin diğer tiyatro türlerinden ayıran unsurlar net bir şekilde belirtilmiş, Commedia dell'Arte'nin kökenlerine dair teorilere değinilmiştir. Commedia dell'Arte'nin drama tarihinde doldurduğu boşluk ve fonksiyonu üzerinde durulmuş, yapısal özellikleri incelenmiştir. Commedia dell'Arte'nin kendisinden önce gelen benzer tiyatro türlerine kıyasla daha organize bir şekilde sunduğu senaryo ve doğaçlama unsurlarından bahsedilmiştir. Başlıca Commedia dell'Arte karakterleri, kostümleri ve kökenlerine de değinilerek tanıtılmıştır. Commedia dell'Arte'nin iki buçuk asır boyunca seyirci karşısında olduğu düşünüldüğünde, karakterlerinin de zaman içinde değişime uğradığı göz önünde bulundurulmuş, araştırma için incelenmekte olan karakterin dönemsel farklılıklarını yansıtabilecek bir kaynak çeşitliliği sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca, Commedia dell'Arte karakterini niteleyen huy, yetenek, diğer karakterler ile ilişki, senaryodaki fonksiyon gibi unsurlar araştırmanın bu kısmında kaynaklar izin verdiğince açığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Karakteristik özellik konusunda yapılan bu derinlemesine taramanın sebebi, çalışmanın sonraki aşamalarında Commedia dell'Arte karakterleri ile görece onlardan daha karmaşık olarak nitelendirilebilen opera karakterleri arasında net bağlar kurmayı ve paralellikler yakalamayı kolaylaştırmaktır. Çalışmada Commedia dell'Arte'nin tarihsel süreçteki dönüşümüne, Carlo Goldoni ve Carlo Gozzi'nin bu dönüşüm üzerindeki reformist etkilerine değinilmiştir. Çalışmanın ikinci kısmının odağı Commedia dell'Arte'nin kendisinden elli yıl kadar sonra doğan opera formu üzerindeki etkileridir. Bu bölüme Commedia dell'Arte'nin müzik ile olan ilişkisi ve notasyona tabi olmasa da müzikal yönü vurgulanarak başlanmıştır. Operanın müzikal çatısında ve özellikle recitatifin oluşumunda Commedia dell'Arte karakterlerinin duygu değişimlerini ve kişilik özelliklerini pek çok farklı ses rengi ile ifade etmelerinin payı olduğuna dikkat çekilmiştir. Bu noktada operanın öncüsü sayılan, Commedia dell'Arte ve madrigal üzerinde yapılan bir denemenin sonucunda meydana gelen madrigal komedilerine değinilmiştir. Commedia dell'Arte'nin opera üzerindeki etkileri kronolojik bir hiyerarşı gözeterek ele alınmış, opera türleri seçilirken Commedia dell'Arte'nin soy hattından çıkmamaya gayret edilmiş, bu sebeple inceleme komik opera ve opera buffa başlıkları altında yapılmıştır. Bu incelemeyi takiben sekiz opera ele alınmış, bu operaların karakterlerinin ve konularının çeşitli yönlerden Commedia dell'Arte ile ilişkileri araştırılmıştır. Commedia dell'Arte etkisinin incelenen operaların farklı yönlerinde görüldüğü saptanmış, çalışma bu durumdan ötürü her opera için farklı araçlar kullanılarak yürütülmüştür. Örneğin; Le Nozze di Figaro operasındaki karakterlerin atalarının Commedia dell'Arte karakterleri olduğu eserin kökenlerine bakıldığı zaman açıkça görülebildiğinden, inceleme karakterler tek tek ele alınarak yürütülmüş, karakterlerin hangi Commedia dell'Arte karakterlerinin özelliklerini daha çok yansıttıkları tek tek analiz edilmiştir. Bununla beraber Ariadne auf Naxos eserinde bir Commedia dell'Arte kumpanyası karakterlerin isimlerine varana kadar tüm gerçekliği ile, otantik hâliyle sahnede bulunduğundan çalışma Commedia dell'Arte unsurunun Ariadne auf Naxos'ta nasıl ve ne amaçla kullanıldığını tespit etme yönünde ilerlemiştir. Çalışmanın sonunda Commedia dell'Arte geleneği ve incelenen operalar arasında bazen açık ve anlaşılır, bazen girift ve yoruma açık ilişkiler görülmüştür. Araştırma sonucu elde edilen tüm bu benzerliklerin başka çalışmaların yolunu açabilecek nitelikte olduğu kanısına varılmıştır.