Türk ve amerikalı ergenlerin rica ve özür üretimleri üzerine karşılaştırmalı bir çalışma: Kullanım edinci bakış açısı

İletişimin temel birimleri sayılan sözeylemlerin (Searle 1969, 1975) kullanımı, kişinin kullanım edincinin temel göstergelerinden birisidir. Sözeylemler arasından ?rica etme? ve ?özür dileme? eylemleri doğaları gereği karşıdaki kişi üzerinde olası bir yük oluşturma ya da zarar verme gibi sonuçlar yarattıklarından, alıcıyı tehdit edici sözeylemler olarak nitelendirilirler (Brown & Levinson, 1987). Bu bağlamda, bu çalışmanın temel amacı ergen Türk ve Amerikalı İngilizce konuşucularının rica ve özür üretim stratejlerini tanımlamak ve karşılaştırmaktır. Bu çalışmada kullanılan veriler 14-15 yaşlarındaki 20 Amerikalı ve 20 Türk ergenden Yazılı Söylem Tamamlama Testleri kullanılarak toplanmıştır. Veriler toplandıktan sonra CCSARP (Blum-Kulka ve diğerleri, 1989; Sözeylemlerin farklı kültürlerde yerine getiriliş biçimini incelemeye dönük proje) Tanımlama Kılavuzu temel alınarak, nicel ve nicel istatistik kullanılarak incelenmiştir. Amerikalı ve Türk katılımcıların sözeylem üretimlerinin karşılaştırılması sonucunda her iki grubun da CCSARP Tanımlama Kılavuzu'nda tanımlanan sözeylem stratejilerinden çoğunu kullandıkları gözlemlenmesine rağmen, bu stratejilerin iki grup arasındaki dağılımının farklılık gösterdiği saptanmıştır. Daha sonra, Amerikalı ve Türk katılımcıların ?rica? ve ?özür? üretimlerini ?uygunluk? açısından karşılaştırmak için, katılımcıların sözeylem üretimleri iki ana dil konuşucusu değerlendirici tarafından 10 puanlık bir ölçekle değerlendirilmiştir. Ana dil konuşucusu değerlendiriciler tarafından Amerikalı ve Türk katılımcıların üretimlerine verilen notları karşılaştırmak için SPSS testleri uygulanmıştır. Bu karşılaştırmanın sonucunda Türk katılımcıların Amerikalı katılımcılar kadar duruma uygun özür dileyebildikleri, ancak Türk katılımcıların rica yerine getirişlerinin Amerikalı katılımcılarinki kadar uygun olmadığı saptanmıştır.Anahtar Sözcükler: Kullanım edinci, sözeylemler, ricalar, özürler