İbn Haldun ve Niccolo Machiavelli'nin siyasete realist ve rasyonalist yaklaşımlarının karşılaştırmalı bir analizi

Batı siyasi düşüncesinde Machiavelli, Doğu tartışmasında ise İbn Haldun, belirleyici figürler olarak öne çıkar. Farklı coğrafi, kültürel ve tarihsel geçmişlere sahip olmalarına rağmen her ikisi de benzer gerçekçi ve rasyonalist bir yaklaşımı savunmuşlardır. Bu tez, Machiavelli ve İbn Haldun'un siyaset kuramı içinde kullandıkları devrim niteliğindeki metodolojileri ayrıntılı bir şekilde incelemeyi ve karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Önemli bir şekilde, her iki filozof da öncülerinden ve çağdaşlarından ayrılarak toplumsal olayları idealize edilmemiş veya normatif bir bakış açısı yerine pragmatik ve tarihsel temelli bir perspektiften analiz etmeyi tercih etmişlerdir. Bu analitik çerçeve, sadece siyasi öğretilerinin temellerini güçlendirmekle kalmamış aynı zamanda modern siyasi düşüncenin seyrine de derin izler bırakmıştır. Bu çalışma, Machiavelli ve İbn Haldun'un benimsedikleri gerçekçi ve rasyonalist metodolojileri derinlemesine ele almaktadır. Her ikisi de siyasetin gerçekçi bir analizini yaparken benzersiz kültürel ve tarihsel bağlamlarından kaynaklanan farklılıklar ortaya çıkarmıştır. Örneğin Machiavelli'nin İtalyan Rönesans'ı dönemindeki deneyimleri, onun pragmatik ve gerçekçi bakış açısını şekillendirirken; İbn Haldun'un politik olarak karmaşık İslam dünyasında yetişmesi, onun gerçekçiliğini bu bağlamda etkilemiştir. Ayrıca bu çalışma, bahse konu iki düşünürün savunduğu siyasi gerçekçiliğin temel nedenleri ve bakış açılarının yaşadıkları dönemler ve kişisel deneyimleriyle şekillendirilip şekillendirilmediğini incelemektedir. İki düşünürünün başlangıçtaki gerek siyasal ve metodolojik yaklaşımı gerekse de toplumsal olayları tahlil yönleri birbirine oldukça benzer olmasına rağmen nihayetinde çok farklı sonuçlara ulaştıkları, hükümdarlara ve halifelere birbirlerinden oldukça farklı tavsiyelerde bulundukları da aşikârdır. Çalışmada ayrıca Machiavelli'nin prensipleri ile İbn Haldun'un tarih anlayışı arasındaki benzerlikler ve farklılıklar incelenmektedir. Özellikle İbn Haldun'un gerçekçi yaklaşımı, Machiavelli'nin gerçekçiliğinden önemli ölçüde farklılık göstermektedir ve bu farklılığın altında yatan nedenler bu çalışmada tartışılmaktadır. İki düşünürün eserlerinde kullandığı temel kavramlar ve söylemler üzerinden realist yaklaşımları ve tahlilleri karşılaştırılmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, farklı coğrafi ve kültürel bağlamlarda iki düşünürün gerçekçiliğin kökenlerini ve özelliklerini aydınlatmayı hedefleyerek Machiavelli ve İbn Haldun'un siyasi felsefelerini titizlikle karşılaştırmakta ve iki düşünürün de realist olmalarına rağmen realizm anlayışlarının birbirlerinden oldukça farklı olduğunu iddia etmektedir. Anahtar kelimeler: Realizm, Tarihselcilik, Machiavelli, Haldun, Toplum, Siyaset