Kur'an anlatılarında rahmet kavramı: Meryem Sûresi merkezli bir inceleme

'Rahmet' kavramı Meryem Sûresi'nde hangi şekillerde tezahür etmektedir? Mezkûr kelime yalnızca merhamet anlamına mı gelir? Elinizdeki tez, bu sûrede yer alan ilk üç kıssada (Kur'ân, 19:2-50) 'rahmet' kelimesinin içerdiği anlamların farklı yönlerini tahlil etmeye ve böylece yukarıdaki sorulara cevap vermeye çalışmaktadır. Bu kıssalara odaklanmak, sûrenin tamamında sarih ya da zımnen birçok kez tekrarlanarak açıkça resmedilen veya hissedilen işaretlerin incelenmesini gerektirir. Sûrede Allah'ın 'er-Rahmân' sıfatı sarahaten on altı kez, 'rahmet' kelimesi ise dört defa geçmektedir. Bu sebeple sûrede 'rahmet' kelimesinden türemiş toplamda yirmi kelimenin varlığından söz edilebilir. Bununla birlikte sûre, zımnen, 'rahmet' kelimesinin anlamlarıyla bağlantılı başka kelime ve ifadeleri de barındırmaktadır. Nitekim 'hanân' (kalp yumuşaklığı, şefkat ve merhamet), 'es-selâm' (esenlik), 'vehebe' (bahşetme) ve 'berran bi vâlideyhi/vâlidetî' (ebeveynine itaat eden, iyi davranan) kelimeleri bu kabildendir. Son olarak, bu ilk üç anlatı ile, Allah'ın, seçmiş olduğu kullara ('ibâd) rahmetinin insan aklının gerçekleşmesini imkânsız gördüğü zaman ve durumlarda peygamber evlatlar bahşetmesi örneğinde olduğu gibi tahayyül sınırlarını aşacak yollarla ve gizli bir surette bildirilmektedir. Bu çalışma, Meryem Sûresi ile alakalı olarak yapılan benzer araştırmalardan, meseleyi daha kapsamlı bir yaklaşımla ele alması hasebiyle ayrılmaktadır. Yanı sıra bu çalışmanın, Kur'ân'ın diğer sûrelerindeki ayetlerle karşılaştırmalı bir analizi; nitel bir içerik analizi ile bir tema analizini içerdiği düşünülmektedir. Aynı zamanda bu çalışma bizi, mezkûr kıssalarda geçen 'rahmet'i, rahimleri vasıta kılarak insanları yaratması hasebiyle Allah'ın 'er-Rahmân' imtiyaz hakkına sahip olması, buna bağlı olarak ebeveyn-çocuk ilişkilerinde tezahür eden 'rahmet'in tek yaratıcısının Allah olduğu sonucuna götürür ki bu durum Allah'ın bizatihi çocuk sahibi olabileceği iddiasını ortadan kaldırıcı niteliktedir. Bütün bunlar, bir yandan rahmet kelimesinin basitçe merhamet manasına geldiği fikrini çürütürken, diğer yandan -her ne kadar çok yönlü de olsa- bu kıssalarda geçen 'rahmet' kavramının içerdiği anlamların kapsamlı bir şekilde anlaşılmasında rol oynayan unsur ve usullerin açık ve ayrıntılı bir şekilde gösterilmesine katkıda bulunacaktır.