Olay çerçevelemelerinin kavramsal aktarımı: İkinci dilde hareket eylemleri sorunu

Bu çalışma anadili Türkçe olan ikinci dil öğrenenlerinin tipolojik olarak farklı bir ikinci dildeki hareket olayı kavramsallaştırmalarını ele almaktadır. Talmy'nin tipolojisine (1985, 2000) göre Türkçe ve İngilizce, hareket olaylarını çerçevelemede 2 farklı kategoriye aittir: İngilizce; hareket olayının çekirdek şeması olan hareket yönünün, eylemi takip eden bir uyduda ifade edildiği 'uydu-çerçeveli' bir dildir (örn. The plane is going up/down). Türkçe ise, çekirdek şemanın eylemde birleştirilmiş olarak ifade edildiği 'eylem-çerçeveli' bir dildir (örn. Uçak yükseliyor/alçalıyor). Bu tipolojik farklılık bağlamında, anadili Türkçe olan öğrenenlerin, ikinci dilleri olan İngilizcedeki betimlemelerinde hareket olayı-çerçevelemelerini uyarlamak zorunda oldukları beklenilmektedir. Bu iki ayrı tipolojik kategoriye ait birçok dilin, hareket olaylarını çerçevelemede birinci dilde birbirinden büyük ölçüde farklı olduğunu gösteren Slobin'i (1996a, 2003) takiben, bu çalışma Türkçe konuşan ve ikinci dili İngilizce olan kullanıcıların anadili dili İngilizce olanlardan hareket olayları betimlemeleri açısından ne kadar farklılık gösterdiklerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çeşitli yeterlilik seviyelerindeki Türk İngilizce kullanıcılarının (n=50) bir çocuk hikâyesini anlatan 29 resimlik seti betimlemeleri istenmiş ve anadili İngilizce olan akranlarının (n=12) betimlemeleriyle karşılaştırılmıştır. Betimlemeler, hareket olayı-çerçevelemesi stratejileri bazında analiz edilmiştir. Sonuçlar, ikinci dil kullanıcılarının betimlemelerinin, anadili İngilizce olanlardan hem nicel hem de nitel anlamda farklı olduğunu göstermektedir. İkinci dil kullanıcıları, kritik bir biçimde İngilizce seviyelerinden bağımsız olarak, çoğunlukla anadillerindeki düşünce biçimine, özellikle hareket tarzı alanında, bağlı kalmışlar; hareket olaylarını sade hareket eylemleri ve yön uydularıyla betimlemişlerdir. Anadili İngilizce olanların betimlemeleri ise yoğun olarak hareket tarzı birleştirilmiş eylemler ve yön uydularının kullanımıyla öne çıkmıştır. Ayrıca, ikinci dil kullanıcıları birinci dillerinde kullandıkları alternatif hareket tarzı ifadelerine ikinci dilleri olan İngilizcede de başvurmuşlardır. Birinci dilden ikinci dile kavramsal aktarım, ileri seviye ikinci dil kullanıcılarının betimlemelerinde bile, bulgularda görülmektedir. Bulgular, Slobin (1996b)'in kavramsal alanların yetişkinlerin ikinci dil ediniminde özellikle yeniden yapılandırmaya dirençli olduğu iddiasını desteklemektedir. Anahtar Kelimeler: kavramsal aktarım, eylem-çerçeveleme, hareket eylemleri, ikinci dil edinimi, birinci dil etkisi