Covıd-19'un yayılma sürecinde yaşam alışkanlıklarının etkisinin yapay zeka ile analizi

Pandemiler toplumların sosyal ve ekonomik durumlarını büyük ölçüde etkileyen olaylardır ve yayılımını etkileyen unsurları belirlemek, onlarla başa çıkabilmek için etkili ipuçları ve önemli bilgiler içerebilir. Bu tez çalışmasında Türkiye'de COVID-19 pandemisi boyunca enfekte olmuş ve enfekte olmamış kişilerin davranışsal özellikleri ve alışkanlıkları yapay zekâ tekniklerinden sınıflandırma ve birliktelik kuralları metodolojisi kullanılarak analiz edilmiştir. Sınıflandırma bulguları virüse enfekte olma ("Evet" sınıfı) ve olmama durumunun ("Hayır" sınıfı) Random Committe algoritması ile sınıflandırılabileceğini göstermektedir. Bunun yanında 42 öznitelik kullanılarak elde edilen sınıflandırma başarımının dahada artırılarak 14 özniteliğe indirilebileceği görülmüştür. Azaltılmış öznitelik ile başarım oranının arttığı ve %81 doğruluk, 0,3663 kappa değerleri ile RRF (Regularized Random Forest) algoritması tarafından enfekte olma durumunun tahmin edilebileceği ortaya çıkarılmıştır. Çalışmanın devamında öznitelikler arasındaki ilişkileri keşfetmek için birliktelik kuralı analizleri gerçekleştirilmiş ve "Evet" sınıfı için 21 adet kural bulunmuştur. "Hayır" sınıfı için ise kural sayısı azaltılarak, toplamda 2805 adet kural elde edilmiştir. Bulgular, hanede 1 kişi yaşayan, günde 1- 3 kez yakın temasta bulunan, ev dışında 4-6 saat yakın temasta bulunanların "Evet" sınıfı için kuvvetli birliktelikler içerdiğini göstermektedir. "Hayır" sınıfı için ise, gerekli olmadıkça seyahatten çoğu zaman kaçınma, salgının başlangıcından bu yana vücut ağırlığı değişmeme, işe gitmek yerine çoğu zaman evde çalışma, açık alanda küçük sosyal topluluklardan bazen kaçınma davranışı gösteren bireylerin "Hayır" sınıfı ile kuvvetli birliktelikler gösterdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu tez çalışmasında salgınların bulaşma ve yayılma sürecine yaşam alışkanlıklarının etkisinin olduğu ve yapay zeka teknikleriyle bunların ortaya çıkarılarak modellenebileceği bilimsel bulgularla gösterilmiştir.