Covid-19 hastalığı geçiren hastaların prognozlarının, tedavi sonrası iyilik hallerinin ve anksiyete durumlarının değerlendirilmesi

Amaç: Covid-19 hastalığını geçiren ve iyileşen hastaların, hastalığı geçirdikleri zamanki semptomlarını saptamak, iyileştikten sonra Covid-19 hastalığına bağlı devam eden semptomu olup olmadığını tespit etmek, Covid-19 hastalığında sıkça görülen dispne semptomunun, hastalığı geçirdikten sonra da devam edip etmediği ve devam ediyorsa derecesini saptamak ve hastalık sürecini yaşayan kişilerin, tekrar hastalanma riskine karşı geliştirdiği Covid-19 anksiyetesini değerlendirmek amaçlanmıştır. Yöntem ve Gereç: Kesitsel/Tanımlayıcı nitelikte planlanan çalışma Mart 2020- Ağustos 2020 ayları arasında Malatya İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Turgut Özal Tıp Merkezi'ne başvurup Covid-19 tanısı alan ve iyileşen 207 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hastalara, telefon ile aranarak, araştırmacılar tarafından literatür baz alınarak hazırlanan sosyodemografik özellikleri içeren sorular ile yaşadıkları Covid-19 hastalığı ile ilgili bilgileri içeren sorular,Medical Research Council Scale (MRCS) Dispne Ölçeği ve Koronavirüs Anksiyete Ölçeği'ni (KAÖ) içeren anket uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde IBM SPSS Statistics 26.0 programı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık Pearson ki-kare testi, Yatesin düzeltmeli ki-kare testi, Fisher kesin ki-kare testi ile analiz edilmiştir. İstatistiksel önem düzeyi p<0,05olarak alınmıştır. Bulgular:Çalışmamıza 78 (%37,7) kadın, 129 (%62,3) erkek toplam 207 katılımcı dahil olmuştur. Katılımcıların yaş ortalaması 45,35'tir. Katılımcıların %5,3'ü (n=11) Covid-19 hastalığı esnasında asemptomatiktir. Katılımcıların hastalık esnasında %78,3'ünde (n=162) halsizlik, %52,7'sinde (n=109) ateş, %48,8'inde (n=101) öksürük, %43,5'inde (n=90) dispne, %41,1'inde (n=85) koku kaybı, %34,8'inde (n=72) tat kaybı semptomları görülmüştür. Katılımcıların %61,8'inin (n=128) hastalığı geçirdikten sonra da en az 1 semptomunun devam ettiği belirlenmiştir. Katılımcılarda devam eden semptomlar nefes darlığı (%44,9), halsizlik (%32,4), koku kaybı (%7,2), öksürük (%4,8)'tür. Katılımcılarda MRCS Dispne Ölçeği'ne göre %35,3'ünde evre 2 dispne, %9,2'sinde evre 3 dispne saptanmıştır. Dispne semptomu ile yaş (p=0,033), beden kitle indeksi (BKİ)(p=0,012), kronik hastalık varlığı (p=0,015), Diabetes Mellitus (DM) hastalığı varlığı (p=0,007), Hipertansiyon (HT) hastalığı varlığı (p=0,048), hastanede (p=0,039) ve yoğun bakımda (p=0,007) yatış öyküsü arasında anlamlı ilişki saptanmıştır. Katılımcıların Koronavirüs Anksiyete Ölçeği'ne göre, %9,7'sinde anksiyete puanı yüksek çıkmıştır. Koronavirüs Anksiyete Ölçeği ile yoğun bakımda yatış öyküsü (p=0,008), hastalığı geçirdikten sonra devam eden dispne semptomu varlığı (p=0,033) ve MRCS Dispne Ölçeği (p=0,001) arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Sonuç: Hastalık esnasında görülen dispne semptomu daha yaşlı, en az bir adet kronik hastalığı olan, Diabetes Mellitus veya Hipertansiyon tanısı olan, hastane veya yoğun bakım yatış öyküsü olan bireylerde daha fazla görüldü. Hastalığı geçirdikten sonra devam eden dispne semptomu, 40 yaşın üzerinde, BKİ değeri yüksek bireylerde daha sık görüldü. MRCS Dispne Ölçeği'nde dispne evreleri; yaşı daha büyük, Covid-19 hastalığı geçirme zamanı daha erken ve yoğun bakımda yatış öyküsü olan bireylerde daha yüksek saptandı. Katılımcıların %9,7'sinde, Covid-19 hastalığı geçirmesine rağmen, koronavirüs anksiyetesi yüksek saptandı. Koronavirüs anksiyetesi, hastalığı geçirdikten sonra dispne semptomu olan, MRCS ölçeğinde dispne evresi yüksek çıkan ve yoğun bakım yatış öyküsü olan katılımcılarda daha fazla görüldü. Covid-19 hastalığı; hastalık esnasında ve sonrasında kişiyi hem bedenen, hem ruhen etkilemektedir. Bütüncül yaklaşımı amaç edinen aile hekimleri, Covid-19 hastalığı sonrası devam eden bedensel ve psikolojik semptomlar için daha dikkatli olmalıdır. Hastalık sonrası için bir takip algoritması oluşturulmalıdır. Anahtar kelimeler: Covid-19 hastalığı, semptom, dispne, anksiyete, Medical Research Council Scale (MRCS) Dispne Ölçeği, Koronavirüs Anksiyete Ölçeği