COVİD-19 pandemisinin koruyucu sağlık hizmetlerinin kullanımına etkisinin değerlendirilmesi

Bu çalışma ile Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı polikliniklerine başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden ve onam veren 18 yaş ve üzeri hastaların, koruyucu sağlık hizmetlerini kullanım oranlarını değerlendirmek ve COVID-19 pandemisinin koruyucu sağlık hizmetlerinin kullanımına etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel olarak tasarlanan araştırmamız, anket yoluyla yüz yüze görüşülerek yapılmıştır. Çalışmada katılımcıların normal zamanlarda ve COVID-19 pandemisi döneminde sağlık kuruluşuna başvuru sıklıklarının, katılımcı özelliklerine göre incelenmesi için bağımsız örneklem t testi ve varyans analizi kullanılmıştır. Varyans analizi sonucundaki farklı olarak belirlenen grupların belirlenmesi için Sidiak ikili kıyaslama testi yapılmıştır. Katılımcıların normal zamanlarda ve COVID-19 pandemisi döneminde sağlık kuruluşuna başvuru sıklığındaki farklılığın incelenmesi ve katılımcı özelliklerine göre analiz edilmesinde eşleştirilmiş t testi uygulanmıştır. Katılımcıların normal zamanlarda ve COVID-19 pandemisi döneminde sağlık kuruluşuna başvuru sıklıkları ile sayısal sonuçları olan ölçümleri (yaş, boy, kilo, sağlık kuruluşuna başvuru sayısı vb.) arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amacıyla korelasyon analizi uygulanmıştır. COVID-19 pandemisi döneminde koruyucu sağlık hizmetlerinin kullanım oranlarının hasta özelliklerine göre incelenmesinde Ki-kare analizi yapılmıştır. Çalışmada 0,05'ten küçük p değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Analiz SPSS 25.0 paket program ile yapılmıştır. Çalışmaya 18 yaş ve üzeri 350 kişi dahil edilmiştir. Katılımcıların %50,6'sı kadın, %67,7'si evli, %62,3'ü üniversite mezunu, %25,4'ü sağlık çalışanı, %55,1'i fazla kilolu veya obez, %32'si sigara, %28,6'sı alkol kullanmakta, %49,4'ü egzersiz yapmamaktadır ve %29,1'inin en az bir kronik hastalığı vardır. Çalışma sonucunda katılımcıların %33,1'i pandemi döneminin koruyucu sağlık hizmetlerini almalarına engel olduğunu belirtmiştir. Pandemi sürecinin koruyucu sağlık hizmetlerine erişimini engellediğini ifade eden katılımcılar, neden sorusuna %38 oranında "Bu dönemde sağlık kuruluşlarında bulaş riskinin fazla olduğunu düşünüyorum", %31,2 oranında "Bu dönemde acil durumlar dışında sağlık kuruluşuna başvurmanın gereksiz olduğunu düşünüyorum" yanıtlarını vermiştir. Çalışma sonucunda pandemi döneminde sağlık kuruluşlarına başvuru sayılarının azaldığı, koruyucu sağlık hizmeti kullanımının yeterli düzeyde olmadığı, pandemi döneminin ise mevcut durumu daha da olumsuz etkilediği görülmüştür. Özellikle kronik hastalığı olanların koruyucu sağlık hizmeti alımı daha çok aksamıştır. Koruyucu sağlık hizmetleri hem birey hem toplum için çok önemli bir yere sahiptir ve sağlık hizmetleri arasında merkezi konumda bulunmaktadır. Özellikle pandemi döneminde, hastalıkların ortaya çıkması ve ilerlemesini önleyen koruyucu sağlık hizmetlerinin sürekliliğini sağlamak büyük önem taşımaktadır ve bu amaçla yeni sağlık politikaları oluşturulmalıdır. Pandemi döneminde tele-tıp gibi hastayı uzaktan değerlendirmeye imkan veren uygulamalar da hastanın yüz yüze görülmesinin zorunlu olmadığı durumlarda sağlık hizmeti sunumu için alternatif olabilir.