COVİD-19 salgını bağlamında camilerde okutulan hutbelerin içerik analizi

Din, metafizik unsurlara, kutsal olana veyahut doğaüstü bir kuvvet olarak tanrı düşüncesine yer verilen, inananlara da belli kalıplarda bir hayat tarzı sunan inanç sistemidir. İnsanlık tarihi ile birlikte var olduğu düşünülen bu inanç sisteminin toplumsal hayatla çok sıkı bir ilişkisi vardır. Din, toplumsal hayatta belli başlı konularda oldukça etkili ve işlevseldir. Bu konular; sosyal kontrol, sosyal bütünleştirme, zihniyet inşası, sosyalleştirme, kimlik inşası, kültürün korunması ve aktarılması, meşrulaştırma, yapılandırma ve düzenleme, organizasyon vb. Dinin bu işlevselliği tarihsel süreçte kullanılmış günümüzde de kullanılmaya devam edilmektedir. Bu çalışmada ise 2019 yılında Çin'de ortaya çıkmış ve kısa sürede tüm dünyaya yayılmış olan ayrıca toplumsal hayatımızın birçok alanında da radikal değişikliklere yol açmış olan Covid-19 salgını ile hutbe kavramı arasındaki ilişki ele alınmıştır. Tezimizin amacı, Covid-19 salgını gibi olağanüstü bir durum karşısında dinin sorunlarla baş etmedeki takınmış olduğu pozisyonu "hutbeler" üzerinden afet sosyolojisi bağlamında analiz etmektir. Çalışmamızın kapsamını ise Diyanet İşleri Başkanlığının resmi internet sitesinde yayımlanan 2020, 2021 ve 2022 yıllarına ait 120 adet hutbe oluşturmaktadır. Bu çalışmamız nitel bir araştırma olup içerik analizi yöntemi benimsenmiştir. Bunun için de hutbelerde geçen konular, kodlar ve alt kodlar oluşturulmak suretiyle kategorilere ayrılmış ve her bir hutbede geçen ilgili konu bu kodların altına yerleştirilmiş böylece aylık ve yıllık olmak üzere sayısal veriler elde edilmiştir. Sonrasında ise tablolar halinde sunulan bu veriler analiz edilmiştir. Çalışmamızda, Diyanet İşleri Başkanlığının toplumun büyük bir kesimine ulaşmada kullandığı iletişim araçlarından birisi olan hutbeyi, etkili bir tebliğ aracı olarak kullandığı; özellikle ülke ve dünya gündemine dair vakalar ile hutbe içerikleri arasında önemli oranda irtibat kurulduğu; sağlık, eğitim, emniyet, aile gibi diğer toplumsal kurumlara ait gündem maddelerinin hutbeler vasıtasıyla insanlara ulaştırıldığı; olağanüstü durumlarda hutbelerin meşrulaştırma, toplumsal bilinç, sosyal bütünleşme, zihniyet inşası, anlamlandırma gibi işlevlerinden doğrudan ve dolaylı istifade edildiği gözlemlenmiştir.