CPAP tedavisi altında olan orta ve ağır obstrüktif uyku apnesi tanılı hastalarda, orofaringeal egzersizin etkinliği: Randomize kontrollü klinik çalışma

Amaç: Obstrüktif Uyku Apnesi (OUA) önemli bir halk sağlığı sorunudur. CPAP (Continuous positive airway pressure) tedavi için en önemli seçenek olarak görülmektedir; ancak hastalığın etiyolojisi için kalıcı çözüme yönelik tedavi seçeneklerine ihtiyaç vardır. Orofaringeal egzersiz eğitimi bu açıdan bir çıkış yolu olabilir. Bu araştırmada; en az bir aydır CPAP tedavisi kullanmakta olan OUA tanılı hastalarda; 3 aylık orofaringeal egzersizin; yaşam ve uyku kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma randomize kontrollü kinik çalışma olarak planlanmıştır. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Uyku Merkezi'nde Polisomnografi (PSG) yapılmış ve en az bir aydır CPAP kullanan, Göğüs Hastalıkları polikliniklerine başvuran orta ve ağır OUA tanılı 18-65 yaş arası hastalardan oluşan 74 olgu tarandı. Uygun özellikleri taşıyan 20'si olgu, 21'i kontrol olmak üzere toplam 41 hasta randomize edilerek çalışmaya dâhil edildi. Her hasta Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ), Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği (PUKÖ), Short-Form Health Survey (SF-36), boyun çevresi, maksimum inspiratuar ve ekspiratuar Basınç (MIP- MEP), solunum fonksiyon testinde (SFT) FEV1, FVC, FEV1/FVC, maksimal istemli ventilasyon (MVV), vücut kitle indeksi (VKİ), bel-kalça oranı ile değerlendirildi. Olgu grubuna 3 ay sürecek şekilde günde bir defa yaklaşık 30 dakika yapılmak üzere orofaringeal egzersiz verildi. İlk uygulamalar birebir olarak yüz yüze hastanede yapıldı. Hastalara tarafımızca çekilmiş olan egzersiz videoları ve beraberinde egzersiz hareketlerinin basılmış çıktıları verildi. Olguların izlemi iki haftada bir gözetimli, aralıklı olarak da telefonla aranarak yapıldı. Üçüncü ay sonunda aynı değerlendirme parametreleri ile olgu ve kontrol grubu tekrar değerlendirildi. Bulgular: 41 hastanın dahil edildiği çalışmamızda yaş ortalaması 51.85±7.43, Apne-Hipopne İndeksi (AHİ) ortalaması 53.19±27.17 olarak saptandı. Olgu ve kontrol grubu arasında bazal demografik veriler, sigara içme durumu, AHİ, yaşam kalitesi ve antropometrik ölçümler açısından farklılık yoktu. Olgu grubu egzersiz öncesi ve sonrası karşılaştırıldığında SF-36 enerji/vitalite/canlılık (p=0.020), SF-36 ağrı (p=0.019), MİP (p=0.002), MEP (p=0.024) ve MVV (p=0.003) değerlerinde artış ve PÜKO toplam skorunda (p=0.036) azalma tespit edildi. Kontrol grubunda üçüncü ay sonunda SF-36 fiziksel fonksiyon skorlarında artış bulundu. Kontrol ve olgu gruplarının üçüncü ay sonunda değerlendirmelerinde boyun çevresi ve VKİ değerlerinde belirgin azalma saptanmıştır. Sonuç: OUA hastalarında uygulanan orofaringeal egzersiz eğitiminin SF-36 enerji/vitalite/canlılık skorunda artış ve PUKÖ toplam skorunda azalma sağlayarak sağlıkla ilgili yaşam kalitesini arttırdığı, MİP ve MEP değerlerini artırarak solunum kas gücünü arttırdığı ve SF-36 ağrı skorunda artış ile ağrı belirtilerini, MVV değerlerini artırarak havayolu direncini azalttığı saptandı. Ancak EUÖ, PUKÖ değerleri dolayısıyla da uykululuk ve uyku kalitesi üzerine fonksiyonel etkisi gözlenmedi. SFT değerlerine de etkisi gözlenmedi. Çalışmanın limitasyonu, kontrol PSG ile CPAP basınçlarında azalma ortaya çıkıp çıkmadığına bakılamaması olmuştur.