Anadili Türkçe ve İngilizce olan toplumlarda işbirliği ilkesinin kültürlerarası değişimi üzerine bir durum saptaması

YÜKSEK LİSANS TEZ OZU Bahar SOYLU İngiliz Dili Eğitimi Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Danışman : Yrd.Doç-Dr.Aynur BOYER Bu çalışma anadili Türkçe olan bir grup ve anadili İngilizce olan diğer bir grubun sözlü iletişimde Grice'ın ortaya koymuş olduğu konuşma kurallarına uyup uymadığı noktasından yola çıkarak yabancı dil olarak İngilizce öğretilen sınıflarda dilin sözlü iletişim açısından üzerinde durulması gereken konuların saptanmasını amaçlamaktadır. Araştırmaya Mersin'de yaşayan 20 kişiden oluşan anadili Türkçe olan bir grup, 14 İngiliz ve 6 Amerikalı toplam 20 kişiden oluşan anadili İngilizce olan diğer bir grup katılmıştır. Eğitim seviyesi bağımlı değişken olarak alındığı için katılımcıların hepsi üniversite mezunudur. Çalışmada yer alan kişilerle kendi dillerinde sözlü görüşme yapılmıştır. Görüşmede çeşitli konulardaki (tatil, eğitim, konuk ağırlama...) sorulara cevap verilmesi istenmiştir. Araştırmada 2 çeşit veri toplanmıştır; (1) anadili Türkçe olan deneklerin verdikleri yanıtlardan oluşan Türkçe Veri Tabanı, (2) anadili İngilizce olan deneklerin verdikleri yanıtlardan oluşan İngilizce Veri Tabanı. Verilen yanıtlar beklenilen konuşma kurallarına uygunluk açısından incelenmiş, önce genel daha sonra soru bazında konuşma kurallarını ihlal açısından değerlendirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinden elde edilen sonuca göre anadili Türkçe olan deneklerin verdikleri yanıtlar ile anadili İngilizce olan deneklerin verdikleri yanıtlar arasında konuşma kurallarını ihlal etmede benzerlik ve farklılıklar vardır. Anadili Türkçe olan denekler Manner, anadili İngilizce olan denekler Quantity ilkelerine diğer gruba göre daha az uygunluk sağlamışlar, dolayısıyla ihlal etmişlerdir. Türk denekler, verilen yanıtların bazılarında özet, sıralı veya ikilem yaratmayacak ifadeler kullanmamışlar, anadili İngilizce olan denekler de bazı yanıtlarda gerekli olandan uzun konuşmuşlardır. Ayrıca, kibar olma ve karşıdaki kişiyi kırmaktan kaçınmanın düşünceleri dolaysız ifade etmeye engel olduğu gözlenmiştir. Genel olarak sonuçlara bakıldığında 3 durum dışında anlamlı farklar gözlenmemiştir. Toplumlar arasında kültür farkları olduğundan, bağıntılı olarak belli bir düzeyde fark vardır; fakat daha doğuda yer olan bir toplumla bir Batı toplumu arasındaki fark kadar değildir. Konuşmadaki kurallara uygun olmanın, sözlü iletişimde mesajı algılama ve iletişim performansını olumlu yönde etkileyebileceği için çalışmanın sonucuna göre ve yabancı dil sınıflarında sorun olduğu gözlenmiş olan ihlal edilen konuşma kurallarını geliştirici çalışmalar yapmak sözlü iletişimde katkıya yardımcı olabilecektir. Kültürel farkların konuşma kurallarını ihlale neden olduğu gözlenmiştir. Bu yüzden, öğrencilerin hedef dilin kültürüyle ilgili bilgilendirilmeleri, konuşma kurallarıyla ilgili örnekler sağlanması, dil öğreniminde önemli olan sosyo kültürel farkların algılanmasına, sözlü iletişim yetisinin gelişmesine yardımcı olacak ve öğrenme sürecini hızlandıracaktır.