Çukurova deltası: Arazi kullanımı ve insan ortam ilişkisi

Çukurova Deltası, Akdeniz Bölgesi'nin Adana Bölümü'nde Adana ve Mersin il sınırları içinde bulunur. Doğal ortam özellikleri bakımından sade bir yapıya sahip olan delta ovasının ortalama yükseltisi deniz seviyesi ile yaklaşık 142.7 metre arasındadır. Çukurova Deltası 2972.7 km² alanı ile Türkiye'nin en büyük kıyı ovasını oluşturur. Genel olarak alüvyon, akarsu seki çökelleri (konglomeralar), delta çökellerinden oluşan düz alanda sadeliği bozan en önemli morfolojik birim Karataş doğusunda yer alan Misis Tepelerini'nin devamı olan kalker, killi-şistli kalker, çakıllı kalkerli yapıdaki Karataş Tepeleri'dir. Çukurova Deltası'nın sahip olduğu en önemli mevcut doğal potansiyeli su kaynakları ve verimli tarım arazileridir. Bu alanlar son yıllarda hızlı bir değişime uğramıştır. Verimli tarım arazilerinin yerleşim ve sanayi alanlarına çevrilmesi, su kaynakları üzerinde kurulan barajlar ve tarımda sulama ile su kaynaklarının bilinçsizce tüketilmesi günümüzde de devam etmektedir. Çukurova Deltası'nın mevcut doğal ortam özelliklerinin, arazi kullanım durumu ve zamansal değişimlerinin tespit edilebilmesi için hazırlanan bu çalışmada CBS ve UA teknikleri kullanılmıştır. Arazi kullanım özelliklerinin 2018 yılına ait zamansal değişimi LandSAT uydu görüntüleri kullanılarak hazırlanırken, 1990, 2000, 2006, 2012 ve son olarak 2018 yılına ait arazi örtüsü değişimleri CORINE (Coordination Information System) verileri kullanılarak hazırlanmıştır. Bu veriler CBS ortamında sayısallaştırılarak arazi kullanım ve arazi örtüsü değişim haritaları hazırlanmıştır. Arazi kullanım üzerinde etkili olan fiziki ve beşeri coğrafya özellikleri ortaya konularak doğal potansiyel ve beşeri özelliklerin arazi kullanımı ile arasında olan ilişki açıklanmaya çalışılmıştır. Yapılan bu çalışmada elde edilen sonuçlara göre yıldan yıla delta sınırları içerisinde tarım alanlarında ve su kaynakları alanında azalma olduğu, yerleşim alanları, sanayi alanları ve ulaşım alanlarında artış olduğu gözlenmiştir. İnceleme alanında sulu tarım arazileri ve meyve bahçeleri artarken, kuru tarım arazilerinde önemli miktarda azalma olmuştur. Bu durum deltada tarımda sulama olanaklarına bir çözüm getirildiğinin göstergesidir. Seyhan, Ceyhan nehirleri ve Tarsus (Berdan) Çayı ile bağlantılı yapılan sulama ve kurutma kanalları deltayı farklı yönlerden çevrelemiştir. Araştırma alanındaki en büyük sorun verimli tarım alanlarının zamanla kaybedilmesidir. Tarımsal faaliyetlere olan talep mera ve orman alanları, kumullar, bataklıklar gibi doğal ortamların bozulması ve bu ortamların tarım alanlarına dönüştürülmesi ile sonuçlanmaktadır. Yerleşme alanları ve sanayi faaliyetlerinin hızla artması, Seyhan, Ceyhan nehirleri ile Tarsus (Berdan) Çayı sularının kirlenmesine neden olurken, ovada yanlış tarımsal uygulamalar sonucu toprak kirliliği, doğal bitki örtüsünün tahribi, biyolojik çeşitliliğin zarar görmesi, sulak alanların daralması ve yok olma tehlikesi gibi birçok problem ortaya çıkarmaktadır. Çukurova Deltası verimli toprakları ile hala tarımsal önemini korumaya devam etmektedir. Bu nedenle deltadaki problemler tespit edilerek mevcut potansiyelden maksimum fayda sağlanılması ve arazi kullanımın buna göre gerçekleştirilmesi sürdürülebilir bir planlamanın yapılması ile gerçekleşecektir.