Cumhuriyetten günümüze hayat bilgisi dersi öğretim programlarının çocuk hakları bakımından incelenmesi

Araştırma Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin çocuklara haklarının öğretilmesi ilkesi uyarınca, okullarda bu tarz aktivitelerin temelini oluşturan programların incelenmesini kapsamaktadır. Bu doğrultuda, araştırmada çocuk haklarının cumhuriyetten günümüze yürürlüğe girmiş olan Hayat Bilgisi ders programlarında ne düzeyde yer aldığının yıllara göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini Cumhuriyetin ilanından günümüze kadar geliştirilen hayat bilgisi dersi öğretim programlarının tümü (1926, 1930, 1936, 1948, 1962, 1968, 1998, 2005, 2009, 2015, 2017, 2018 ilkokul hayat bilgisi ders programları) oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise yürülüğe girerek uygulanmış olan ve tarama sonucunda ulaşılabilen 1936, 1948, 1968, 1998, 2009, 2015 ve 2018 ilkokul Hayat Bilgisi Programları ve bu programlarda yer alan kazanımlar oluşturmaktadır. Araştırmada, literatür taraması sonucunda ulaşılan tüm programların kazanımları, araştırmacı tarafından hazırlanan form temel alınarak incelenmiştir. Bu form hazırlanırken, UNICEF'in resmi internet sitesinden ulaşılan Çocuk Hakları Sözleşmesinden ve Uluç'un (2008) ilköğretim programlarında çocuk haklarına nasıl yer verildiğinin incelediği araştırmasında oluşturmuş olduğu kategorilerden yararlanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analizden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda örneklemde yer alan programların tamamında Çocuk Hakları Sözleşmesi ile ilişkili toplam 150 kazanım tespit edilmiştir. Bu kazanımlardan 84'ü (%56,00) katılma hakkı, 41'i (27,33) yaşama hakkı, 14'ü (%9,33) korunma hakkı, 11'i (%7,33) gelişme hakkı kategorisindedir. Yıllara göre değerlendirildiğinde çocuk haklarının toplamda 292 kazanımdan 62 kazanımla (%21,33) en çok 2009 HBÖP'de yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.Daha sonra çocuk haklanrının sırasıyla; 2018 HBÖP'de toplamda 148 kazanımdan 30 kazanımla (%20,27), 2015 HBÖP toplamda 146 kazanımdan 17 kazanımla (%11,64), 1948 HBÖP toplamda 89 kazanımdan 9 kazanımla (%10,11), 1998 HBÖP toplamda 228 kazanımdan 19 kazanımla (%8,33), 1968 HBÖP toplamda 123 kazanımdan 7 kazanımla (%5,69) ve 1936 HBÖP toplamda 94 kazanımdan 5 kazanımla (%5,31) yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.