Cüneyd-i Bağdâdî'de insanın kemali

Tasavvufun erken dönemiyle ilgili araştırmaların giderek artmasına rağmen tasavvufun kurucu isimlerinden biri olan Cüneyd-i Bağdâdî'nin (ö. 297/909) görüşlerini konu edinen çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bundan dolayı bu çalışmada, Cüneyd-i Bağdâdî'nin insanın mahiyetine ve kemaline ilişkin görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın cevaplamayı hedeflediği temel sorular Cüneyd-i Bağdâdî'nin nasıl bir insan tasavvuru ve velâyet anlayışına sahip olduğudur. Bu nedenle ilk bölümde Cüneyd-i Bağdâdî'ye göre mahiyeti, varlık sebebi ve ulaşabileceği kemal bakımından insanın ne olduğu ele alınmıştır. İkinci bölümde, insanı kemale ulaştıran süreci anlatan fenâ, bekâ ve sahv hakkındaki görüşleri izah edilmiştir. Üçüncü bölümde, kemale ulaşan insan olarak velînin sahip olduğu özellikler ve nübüvvet-velâyet ilişkisi üzerinden Cüneyd-i Bağdâdî'nin velâyet anlayışı incelenmiştir. Sonuç olarak Cüneyd-i Bağdâdî'nin gelişmiş bir velâyet düşüncesine sahip olduğu, velâyet düşüncesini inşa etmeye imkân veren bir insan tasavvuru sunduğu ve tasavvuf tarihinde kendisiyle özdeşleştirilen sahv vurgusunun onun velâyet anlayışının zorunlu bir sonucu olarak geliştiği tespit edilmiştir.