D3 vitaminin Drosophila melanogaster (Meigen) (Diptera: Drosophilidae)'in bazı biyolojik özellikleri ile P450 detoksifikasyon enziminin aktivitesine etkisi

Yapılan bu tez çalışmasında yağda çözünen bir vitamin olan D₃ vitamininin Drosophila melanogaster model organizması üzerindeki biyolojik ve biyokimyasal etkileri araştırıldı. Çalışmanın amacı, artan D₃ vitamini konsantrasyonlarının D. melanogaster'in yaşam döngüsü, biyolojik özellikleri ve sitokrom P450 detoksifikasyon enzimi aktivitesi üzerindeki olası toksik etkilerini incelemektir. Bunun yanı sıra D vitamini kullanımının tarımsal zararlılarla mücadelede insektisit olarak değerlendirilebilme potansiyeli de ele alınmıştır. Bu çalışmada D₃ vitamini içermeyen öncelikli olarak D₃ vitamininin denenecek konsantrasyonları belirlendi. Belirlenen D₃ vitamini içermeyen Besin kontrolü ve tween 80 çözücü kontrolü dışında D₃ vitamininin 5, 20, 80, 320, 1280, 2560 mg/L olan konsantrasyonlarıdır. Besin kontrol grubunda besine bırakılan 1. evre larvalarının % 85 oranında 3. evre larva, pup ve ergin evrelere ulaştığı gözlemlendi. Denenen konsantrasyonlardan 320 mg/L'de 3. evre olma oranı % 38,75, pup olma oranı % 36,25 ve ergin olma oranı % 33,75 olarak tespit edildi. D₃ vitamininin 2560 mg/L' lik konsantrasyonlarında ergin olma oranlarının % 7,50' ye kadardüştüğü belirlendi. Böceğin gelişme sürelerine bakıldığında besin kontrol grubunda 3. evreye ulaşma süresi 3,12, pup olma süresi 4,19 ve ergin olma süresi 8,05 gün olarak belirlenirken 320 mg/L'lik konsantrasyonda 3. evreye ulaşma süresi 3,54, pup olma süresi 4,60 ve ergin olma süresi 8,51 gün olarak belirlendi. Ergin ömür uzunluğu besin kontrolü grubunda 17,88 gün iken vitamin D₃'ün 320 mg/L'sinde 9,94 güne kadar düştü. Elde edilen bu bulgular artan D₃ vitamini konsantrasyonlarının toksik etki oluşturduğunu gösterdi. Yüksek D₃ vitamini konsantrasyonları, larva ve pupa gelişim sürelerini uzatırken, ergin ömür uzunluğunu ise önemli derecede kısalttı. Özellikle 1280 mg/L ve 2560 mg/L gibi yüksek konsantrasyonlarda toksisitesinin yüksek olduğu gözlendi. D₃ vitamininin denenen konsantrasyonları D. melanogaster larvalarının protein miktarını artırırken sitokrom P450 enzim aktivitesini önemli ölçüde düşürdü. Kontrol grupları ile kıyaslandığında, D₃ vitamininin yüksek dozlarda ergin bireylerin ömür uzunluğunu kısalttığı ve ergin öncesi biyolojik özelliklerini olumsuz etkilediği tespit edildi. Sonuç olarak, D₃ vitamininin yüksek dozlarda böcek üzerinde zararlı etkiler gösterebileceği ve D. melanogaster'in biyolojik parametreleri üzerinde toksik etkiye sahip olduğu gösterildi. Bu çalışma, D vitamininin yüksek dozlarının toksisiteye neden olabileceğini ortaya koymakta ve aynı zamanda tarımsal zararlılarla mücadelede alternatif bir kimyasal ajan olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir.