Dağkesemen (Kuzey-Batı Azerbaycan) polimetalik altın yatağının jeolojik, mineralojik, petrografik ve jeokimyasal özellikleri

Bu çalışmada Azerbaycan'ın kuzey-batısında yer alan önemli maden yataklarından biri olan Dağkesemen (Kuzey-Batı Azerbaycan) polimetalik altın maden yatağının jeolojik, mineralojik, petrografik ve jeokimyasal özelliklerinin incelenmesi, yatağın rezervinin ortaya konulması ve üretim yönteminin araştırılması amaçlanmıştır. Dağkesemen polimetalik Au yatağı, Azerbaycan'ın kuzeybatısında Küçük Kafkasya bölgesinde Şahdağ Sıradağları'nın kuzeybatı yamacında yer alan Ağstafa İl'inin hemen batısında yer almaktadır. Dağkesemen Köyü ve aynı isimli cevherleşme bölgesi Lök-Karabağ yapısal-metalojenik bölgesinin kuzeybatısında bulunmaktadır. Lök-Karabağ yapısal-metalojenik bölgesindeki Kazak grabeni içerisinde yer alan Dağkesemen polimetalik altın yatağı ve çevresindeki zuhurları kapsayan alan oldukça karmaşık bir jeolojik yapıya sahiptir. Dağkesemen polimetalik altın yatağı, Pakistan'dan, İran, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'ye kadar uzanan, dünyanın önemli altın ve bakır provenslerinden biri olan Tetis Tektonik Kuşağı'nın Küçük Kafkaslar bölgesinde yer almaktadır. Dağkesemen polimetalik altın yatağı 19. Yüzyılın başlarında keşfedilmiş ancak henüz üretim faaliyeti gerçekleştirilmemiştir. Sovyet Rusya döneminde yörede jeolojik, stratigrafik ve jeokimyasal çalışmalar yapılmıştır. 2016 yılından bu yana yörede araştırma aparan Azergold şirketi yatakta önemli miktarda altın yanı sıra gümüş, kurşun, çinko bakır tespit etmiştir. Dağkesemen maden yatağının çevresinin jeolojisi özellikle Kazak grabeninin tektonik yapısı nedeniyle çok karmaşık olup bölgede gerçekleşen magmatik faaliyetler de Kretase yaşlı birimler daha yaygın olup bu birimler Üst Kretase yaşlı kırıntılı-karbonat, sedimanter-piroklastik ve volkanojenik kayaçlarla temsil edilmektedir. Cevher mikroskobisi ve XRD incelemelerine göre yataktaki cevher mineralleri; sfalerit, galenit, kalkopirit, pirit, bornit, dijenit, seruzit, kovellin, kalkosin, malahit, azurit, hematit, manyetit, ilmenit ve anglezittir. Tespit edilen gang mineralleri ise kuvars, kalsit, dolomit, jips ve florittir. Yine kayaç petrografisi ve XRD incelemelerine göre cevherleşme ile ilişkili kayaçlar ve alterasyon örnekleri içerisinde plajioklas, klorit, mika/illit, serpantin, alkali-feldspat ve kil mineralleri yaygın olarak bulunmaktadır. Dağkesemen polimetalik Au yatağında ana oksitlerden SiO2 % 57.1, Al2O3 % 3.84, Fe2O3 % 9.73, CaO % 1.46, MgO % 1.28, K2O % 1.08 ve Na2O % 0.47 ortalama değerlere sahiptir. Yatakta ortalama 190 ppb Au, 16.2 ppm Ag, % 1.54 Cu, % 8.31 Zn, % 4.39 Pb, 2150 ppm'e ulaşan Cd, 189 ppm'e ulaşan V, 104 ppm'e ulaşan Ba ve 148 ppm'e ulaşan As içerikleri önemlidir. Buna göre Fe, Cu, Pb, Zn ve Cd ile birlikte 1 ppm'e ulaşan Au ve 50 ppm'i aşan Ag içeriği ile Dağkesemen yatağı polimetalik Au yatağı olarak değerlendirilmiştir. Dağkesemen (Kuzey-Batı Azerbaycan) polimetalik Au yatağından derlenen sülfidli mineraller üzerinde yapılan S izotop analizlerine göre δ34S değerleri kalkopiritler için ‰ -3.3 ile ‰ -1.8, sfaleritler için ‰ -0.6 ile ‰ -4.0, piritler için ‰ -2.5 ile ‰ -1.0 ve galenitler için ‰ -3.1 ile ‰ -5.0 arasında değişmektedir. Cevherleşmeye ait kalkopirit, galenit, sfalerit ve piritlerin hesaplanan δ34SH2S değerleri ise kalkopirit için ‰ -3.1 ile ‰ -1.6; galenit için ‰ -2.7 ile ‰ -0.8 ;sfalerit için ‰ -4.4 ile ‰ -1.0; pirit için ise ‰ -2.5 aralığında değişmektedir. Gerçekleştirilen S izotop analizlerine göre cevherleşmeyi oluşturan çözeltiler magmatik kökene işaret etmektedir. Dağkesemen polimetalik Au yatağından derlenen sfalerit ve kuvars örneklerinde gerçekleştirilen sıvı kapanım kesitlerinde yapılan mikrotermometrik ölçümlerde sıvı kapanımların Son Buz Ergime Sıcaklığı (Tm-ice °C) ve Homojenleşme Sıcaklıkları (Th°C) ölçülmüştür. SG-tipi kapanımlarda yapılan ölçümlerde Tm-ice değerlerinin -0.4 ile -4.1 °C arasında olduğu tespit edilmiştir. Mikrotermometrik ölçümlerde SG-tipi kapanımların homojenleşme sıcaklıkları (Th, °C) 201 °C ile 281.2 °C arasında değişmekte, Tm-ice'a karşılık gelen tuzluluklar ise % 0.7 ile % 6.6 NaCl arasında değişmekte olup Dağkesemen polimetalik Au yatağı mezo-epitermal koşullarda meydana gelmiştir. Anahtar Kelimeler: Altın, Azerbaycan, Dağkesemen, Jeokimya, Kazak Grabeni, Polimetal, hidrotermal