Dayanıklı kentlerin inşası sürecinde tarihi çevrenin korunması: Hatay, Antakya örneği

Dayanıklılık; ekolojik, sosyal ve fiziksel sistemlerin dışsal şoklara, ani değişimlere ve risk unsurlarına karşı adaptasyon yeteneğini tanımlayan çok boyutlu bir kavram olup (Folke, 2006), özellikle kentleşme, iklim değişikliği ve doğal afetler gibi tehditlere karşı sistemlerin ayakta kalabilme ve dönüşebilme kapasiteleri açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak bu kavramın tarihî çevreler özelinde ele alınışı literatürde oldukça sınırlıdır; geçmişin değerlerini koruyarak geleceğe aktarma amacı güden, aynı zamanda afet risklerine karşı fiziksel ve yönetsel dayanıklılığı hedefleyen bütüncül yaklaşımların eksikliği dikkat çekmektedir (Jigyasu, 2002). Oysa tarihî çevrelerin korunması yalnızca kültürel bir sorumluluk değil, aynı zamanda kentlerin sosyo-mekânsal belleğini ve kimliğini devam ettirmesi açısından stratejik bir gerekliliktir. Bu nedenle koruma planlaması, mevcut değerlerin muhafazasını olduğu kadar, bu alanların gelecekte karşılaşılabilecek depremler, seller ve yangınlar gibi afetlere karşı dayanıklı hâle getirilmesini de içermelidir (UNESCO, 2011).Türkiye gibi zengin kültürel mirasa sahip ülkelerde, bu değerler yasal mevzuattaki eksiklikler, koruma ve yönetim süreçlerindeki koordinasyon yetersizlikleri ile sık yaşanan doğal afetler nedeniyle ciddi tehdit altındadır (Yıldırım, 2012). Dolayısıyla tarihî çevrelerin dayanıklılığı yalnızca fiziksel güçlendirme ile sınırlı tutulmamalı; mekânsal planlama, toplumsal farkındalık, yönetişim ve risk yönetimi gibi bileşenleri içeren bütüncül bir çerçevede ele alınmalıdır (Roders, 2011). Bu bağlamda, bu çalışmanın temel amacı, tarihî çevrelerin sürdürülebilirliğini sağlayacak şekilde, gelecekteki olası tehditlere karşı dayanıklı hâle getirilmelerini amaçlayan bir dayanıklılık yaklaşımı geliştirmektir; böylece yalnızca korunmaları değil, aynı zamanda afetler karşısında işlevselliklerini sürdürebilmeleri de sağlanabilecektir.