Dedektör köpeklerin karantina zararlısı Anoplophora chinensis (Coleoptera:Cerambycidae) tespitinde kullanımının araştırılması

Dünya genelinde artan ulaşım, ticaret, seyahat ve turizm nedeniyle, ülkeler arası ivme kazanan faaliyetler, bitki ve bitkisel ürünlerde kalite ve kantite kayıplarına neden olan yabancı istilacı türlerin, kendi habitatları dışındaki ülke ve kıtalara taşınmasında önemli pay sahibidir. Yabancı istilacı türlerin yeni bir alana bulaşması; biyo-çeşitlilik kaybına neden olmasından ötürü çevresel boyutta, hem üründe meydana gelen kalitetif ve kantitatif kayıplardan hem de zararlıların kontrolü için katlanılmak zorunda kalınan mücadele masraflarından dolayı ekonomik boyutta, uluslararası ticaret, gıda güvenliği, su temini, bölgesel istikrar, yoksulluk ve göç üzerindeki etkiler nedeniyle siyasi boyutta sorunların doğmasına neden olmaktadır. Bu zararlıların en önemlilerinden biri olan Turunçgil Uzun Antenli Böceği (TUB) (Anoplophora chinensis), Asya'nın ılıman ve tropik bölgelerine özgü, 36 teke böceği türünden oluşan Anoplophora cinsinin bir üyesidir Avrupa ve Akdeniz Bitki Koruma Organizasyonu'na göre Anoplophora chinensis, çok büyük çoğunluğu geniş yapraklı olmak üzere 25 tür ana konukçu olmak üzere, 180 türü konukçu listesinde barındıran polifak zararlı bir türdür ve öncelikli mücadele edilmesi gereken türlerden de birisidir TUB gibi kriptik zararlılarla mücadelede en önemli faktör zararlının erken dönemlerde tespit edilmesidir. TUB'un erken tespitinde kullanılan yöntemler her ne kadar görsel incelemelere dayansa da, dedektör köpekler de odun içerisinde TUB'un varlığının tespiti için kullanılır. Avusturya, Fransa, İtalya ve Almanya'da algılama köpeklerinin kullanımı olumlu sonuçlar vermiştir. Çalışmada, dedektör köpeklerin karantina zararlısı Anoplophora chinensis tespitinde kullanımının araştırılması amaçlanmıştır. Dedektör köpek eğitmi için Sakarya'da bulunan bulaşık alanlardan larvalar toplanarak Ankara Köpek Koleji'ne transfer edilmiş ve burada dedektör köpek eğitimi gerçekleştirilmiştir. 6 haftası İdentifikasyon ve 4 haftası diskriminasyon aşamalarından oluşan toplam 10 haftalık eğitim süreci gerçekleştirilmiştir. Eğitimin sonunda; "Petri Kaplarında Bulunan Anoplophora chinensis Larvalarının Aranması", "Larva Toplandığında Transferi Gerçekleştirilen ve A.chinensis ile Bulaşık Materyal İçerisinde Bulunan A.chinensis Larvanın Aranması", "Test Çalışmaları Esnasında Transferi Gerçekleştirilen ve A.chinensis ile Bulaşık Materyal İçerisinde Bulunan A.chinensis Larvanın Aranması" ve "Test Çalışmaları Esnasında Transferi Gerçekleştirilerek Üzeri Toprakla Örtülen ve A.chinensis ile Bulaşık Materyal İçerisinde Bulunan A.chinensis Larvanın Aranması" testleri gerçekleştirilmiştir. Testleme çalışmaları neticesinde tespit edilen duyarlılık ve özgüllük sonuçları değerlendirildiğinde ortalama duyarlılık düzeyi; petri kaplarında %94, yaşam alanı kütüklerde %95, testleme anında transfer edilen kütüklerde %84,00 ve testleme günü transfer edilen ve üzeri toprakla örtülen kütüklerde %79 olarak tespit edilmiştir. Ortalama özgüllük düzeyleri ise; petri kaplarında %99,33, yaşam alanı kütüklerde %99,44, testleme anında transfer edilen kütüklerde %98,22 ve testleme günü transfer edilen ve üzeri toprakla örtülen kütüklerde %97,67 olarak tespit edilmiştir. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde, dedektör köpek kullanımının karantina zararlılarının tespiti için ümit vadeden bir yöntem olduğu sonu sonucuna varılmıştır.