Değer artışı kazançlarında menkul kıymet satış kazançlarının vergilendirme açısından analizi ve değerlendirilmesi

Günümüzde gelişmiş ülkelerin pek çoğunda güçlü sermaye piyasalarıbulunmaktadır ve sermaye piyasaları araçlarının vergilendirilmesinden eldeedilen gelirler bu devletlerin kamusal harcamalarının finansmanında önemlibir rol oynamaktadır. Bu nedenle söz konusu gelirlerin vergilendirilmesiyleilgili olarak hükümetler mali, ekonomik ve sosyal gelişmeler ışığında vegloballeşmenin getirdiği zorunluluklar paralelinde zaman zaman yenidüzenlemelere gitme ihtiyacı duymaktadırlar.Menkul kıymet olarak ifade edilen kıymetli evrakın yatırımcılara ticarikazanç dışında iki temel getirisi bulunmaktadır. Bunların dönemsel getirilerimenkul sermaye iradı olarak kabul edilirken, bunların alım satımından eldeedilen getiriler ise değer artış kazancı sayılır ve her iki getiri de farklı şekildevergilendirilir.Dünyadaki değer artış kazancının vergilendirilmesi ile ilgili geneluygulamalara bakıldığında tek tip bir uygulamadan bahsetmek mümkünolmamakla birlikte ülkelerin menkul kıymetlerin tipine göre, menkulkıymetlerin elde tutulma süresine göre ve mükelleflerin tam veya darolmasına göre artan oranlı ya da düz oranlı vergiler uygulamakta olduğu vevergileme yapılırken de bazı istisnalar ve muafiyetlerin getirilmiş olduğugörülecektir. Türkiye'deki uygulamada da benzer durumlarla karşılaşılmaktaolup, özellikle menkul kıymetlerin ihraç ve iktisap tarihlerine göre değişenfarklı vergi oranları bulunmaktadır.Bu çalışmanın amacı menkul kıymet kavramının ve menkul kıymetlerinelden çıkarılmasından sağlanan değer artış kazançlarının kavramsalçerçevesini çizdikten sonra, Türkiye'deki mevzuat açısından son birkaçyıldaki yasal düzenlemelerle getirilen değişikliklere atıfta bulunarak bukazançların vergileme prensiplerini ortaya koymaktır.Menkul kıymetlerin elden çıkarılmasından sağlanan değer artışkazançlarının sistematik ve bütünleşik bir yaklaşımla incelenmesi ve yapılanen son yasal düzenlemelerin vergi ilkeleri ile verginin amaçları açısındananaliz edilmesi sonucunda;• Getirilen yeni düzenlemenin yeterli olmamakla birlikte vergidebelirlilik ilkesi açısından olumlu değerlendirilebileceği;• % 15 olarak belirlenen düz oranlı stopaj uygulamasının vergideeşitlik ilkesiyle bağdaşmayacağı;• 01.01.2006 tarihinden önce iktisap edilen menkul değerlerin eldençıkarılmasında 31.12.2005 tarihinde yürürlükte bulunan ve istisnalarve muafiyetler içeren hükümlerinin geçerli olmasından dolayıvergide genellik ilkesine tam olarak uygun olmadığı;• Yılın son üç aylık dönemindeki zararın önceki dönemdeki karlardanmahsup edilemeyeceği gibi takvim yılı aşılacağından dolayı birsonraki döneme devredilemeyeceği bunun da verginin yıllık olmailkesine ters düştüğü;• Verginin fiskal amaçları açısından bakıldığında kaynakta tevkifatyöntemiyle daha önce beyan dışı bırakılan bazı gelirlerinvergilendirilmesi yoluyla gelir hasılatının arttırılabileceği ve vergikaçaklarının azaltılabileceği için olumlu sonuçların eldeedilebileceği;• Verginin ekstrafiskal amaçlarından gelir dağılımının düzeltilmesihususunda yeni düzenlemenin katkıda bulunmayacağı, hatta düzoranlı bir sistemin benimsenmesinden dolayı olumsuz etkilerininolabileceği;• Elde tutma süresinin 3 aydan İMKB'de işlem görmeyen hissesenetleri için 2 yıla kadar uzatılmasının ve kaynakta tevkifatyöntemine geçilmesinin bazı yatırımcıları sermaye piyasasıaraçlarından uzak tutabileceği;• Türkiye'deki uygulamanın zaten kendi içinde de bir yeknesaklık vebütünlük göstermeyen diğer ülke uygulamalarından çok da ayrıhükümler içermediği;sonuçlarına varılmıştır.