Değişen savaş kavramı ve Montreux Boğazlar Sözleşmesi etkileşimi, Suriye örneği

Türkiye'nin yanı başında devam eden Suriye Savaşı, devletler ve destekledikleri grupların mücadele alanı olmaya devam etmektedir. 2011 yılında başlayan mücadele, son yıllarda hiç görülmemiş şekilde farklı aktörlerin yer aldığı çatışmalara sahne olmaktadır. Suriye ülkesinin sınırları içerisinde yaşanan mücadelenin savaş tanımına uyup uymadığı konusu muğlaklığını korumaktadır. Rusya kara, hava ve deniz unsurları ile Suriye'de Şam yönetimi lehine savaşa katılmaktadır. Diğer tarafta ABD, Türkiye, İran vb. ülkeler de orduları ve gruplara destekleri ile sahada yer almaktadır. İki dünya savaşı arasında imzalanan Montreux Boğazlar Sözleşmesi, imza tarihinin savaş anlayışı ve teknolojini yansıtan içeriği ile halihazırda geçerliliğini koruyan bir sözleşme durumundadır. 2011 yılından itibaren başlayan Suriye Savaşında Rusya tarafından boğazlardan geçen askeri ve devlet gemisi statüsüne alınmış sivil gemiler vasıtasıyla yapılan lojistik ve askeri nakliyat, Suriye'de savaşın dengesini değiştiren bir etki yaratmıştır. Savaş ve barış durumlarına ilişkin düzenleme getiren Montreux Boğazlar Sözleşmesinin, Suriye'de yaşananların adının konamamış olmasından kaynaklanan zafiyetleri bu süreçte gün yüzüne çıkmıştır. Rusya uçağı düşürüldükten sonra yaşanan süreçte sözleşmenin birçok maddesinin uluslararası hukuk alanında yaşanan bu muğlaklık nedeniyle uygulanabilir olma yeteneği aşınmıştır. Ayrıca savaşın önlenmesi gereken bir olgu haline geldiği bu dönemde yine sırtını savaş ve savaş araçlarına dayamış bu sözleşmenin gelecekte uygulanabilirliğinin sağlanması zorlaşmaktadır. Türkiye'nin boğazlardaki egemenlik hakları ve güvenliğini koruduğu dile getirilen Montreux Sözleşmesi'nin, savaş kavramının değişmesinden etkilenip etkilenmediğine yönelik bir incelemenin ihtiyaç olduğu değerlendirilmiştir. Bu soruya verilecek cevap ile Montreux Sözleşmesi'nin değiştirilip değiştirilmemesi tartışmalarında farklı bir bakış açısı oluşturmak amaçlanmıştır. Bu kapsamda çalışmanın konusu; klasik savaş kavramı üzerine inşa edilmiş olan Montreux Sözleşmesi'nin, Suriye'de yaşanan çatışma ortamında boğazları etkin şekilde kullanan Rusya örneği ele alınarak uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi olarak belirlenmiştir Çalışma süresince genel olarak Montreux Sözleşmesi, savaş ve Suriye Savaşına ilişkin yazılı kaynakların incelenmesi suretiyle dokümana dayalı bir yöntem kullanılmıştır. Çalışmada yer alan olgulara ilişkin olarak, tarihsel süreç içerisinde yazım ve söylemleri ile iz bırakmış yazarlar ve yayınları, içerikleri, süreçleri ve tutanakları ile antlaşma metinlerine ilave olarak dönemsel gazeteler incelenmiştir. Ayrıca konuyu oluşturan temel olgulara ilişkin yapılan söylemler de araştırma içerisine dahil edilmiştir. Mevcut çalışma ile 'savaş' olgusunda yaşanan kavramsal, hukuki ve yapısal değişimler Montreux Sözleşmesi'nin mevcut şartlarının Türkiye tarafından uygulanabilirliğini olumsuz etkilemektedir' hipotezinin test edilmesi hedeflenmektedir.