Türkiye'de teslimat platformlarında çalışma: Esnaf-kuryelerin deneyim, zorluk ve mücadelelerinin incelenmesi

Bu tez, gıda teslimat sektöründeki üç büyük platform şirketi olan Getir, Trendyol ve Yemeksepeti'ne bağlı olarak İstanbul'da çalışan ve esnaf-kurye olarak adlandırılan moto kuryelerin deneyimlerini, zorluklarını, çelişkilerini ve başa çıkma mekanizmalarını ele alıyor. Araştırma, bu işçilerin esnaf-kurye pozisyonlarını nasıl yaşadıklarını ve anlamlandırdıklarını inceliyor. Çalışma, geniş zaman aralığında çeşitli bağlamlarda gerçekleştirilen işçi toplantıları ile kolektif etkinlik ve eylemlere katılımcı gözlem, işçilerle derinlemesine görüşme ve dijital medya araştırması bulgularına dayanıyor. Bu deneyimlerin eleştirel olarak incelenmesi, iş, işçiler ve işçi hareketlerinin yeniden üretimindeki toplumsal, örgütsel ve cinsiyete dayalı mekanizmaları ve de bu mekanizmaların daha geniş toplumsal (yeniden) üretim ilişkileriyle karmaşık ilişkiselliğini ortaya çıkarıyor. Teknolojik determinizme ve tamamen dijitalleştirilmiş bir emek denetimi nosyonuna karşı çıkan tez, platform işinde egemen ödeme biçimi olan parça başı çalışmanın işçiler üzerinde temel bir kontrol uyguladığını vurguluyor. Toplumsal yeniden üretim çerçevesini benimseyen çalışma, ağırlıklı erkek işçilerin çalıştığı bu hizmet sektöründeki cinsiyete dayalı dinamikleri inceliyor. Bu işçilerin emeğinin yaşadıkları hanelerdeki kadınların ücretsiz yeniden üretim emeğine dayanmasının, platformların toplumun yeniden üretimine kısmi bir çözüm sunmasının bir önkoşulunu oluşturduğunu öne sürüyor. Bulgular; Türkiye'deki teslimat platformlarında çalışmanın çok uzun çalışma saatleri, artan iş kazaları ve işçi ölümleri, düşük kazançlar, işte sınırlı özerklik, keyfi işten çıkarmalar, çok çeşitli emek denetim yöntemleri ve işçilerin destek için ailelerine yaslanmalarına sebep olan koruyucu mekanizmaların yokluğu gibi özelliklerle karakterize olduğunu gösteriyor. Buradan hareketle tez; işçi tabiiyeti, işte özerklik eksikliği, işçilerin hem bir sosyal hayat kurmalarını hem de örgütlenmelerini zorlaştıran uzun çalışma saatleri ile işçi dayanışmasına yönelik kolektif mekanizmaların eksikliği gibi hususları irdeliyor. Bu meselelerin ele alınmasının, sadece esnaf-kurye işçilerinin örgütlenmesi için değil, aynı zamanda daha geniş düzeyde emeğin giderek güvencesizleşmesine karşı dirençli ve güçlü bir işçi hareketi oluşturulabilmesi için kritik olduğu savunuluyor. Anahtar Kelimeler: Platform Emeği, Teslimat İşçileri, Otomasyon, Emek Denetimi, Güvencesizlik, Toplumsal Yeniden Üretim, Esnaf-Kurye, İşçi Hareketleri, İstanbul, Türkiye.