Talep üzerine kültür ve seyirci: dijital televizyon çağında Türkiyeli seyircinin davranış pratiklerini anlamak

Bu araştırma, Netflix gibi dijital platformların ortaya çıkışı ve yaygınlaşmasıyla birlikte değişen film ve televizyon izleme kültürünü, Türkiye'deki izleyicilerin bakış açısından incelemektedir. Bu çalışma, "talep üzerine kültür" tartışmasına (Tryon, 2018) izleyici deneyimini dahil ederek, "internet televizyonu" kavramının deneyimsel bir bakış açısıyla kuramsallaştırılmasına katkıda bulunur. Ayrıca aboneliğe ve isteğe bağlı video hizmetlerinin/dijital platformların yaygınlaşmasıyla izleyicilerin değişen izleme deneyimini, davranışlarını ve alışkanlıklarını araştırır. Türkiye'deki izleyicilere odaklanan araştırma sırasında 30 katılımcıyla derinlemesine görüşmelerden ampirik veriler toplanmıştır. En büyük dizi ihracatçılarından biri olan Türkiye'de televizyon kültürü oldukça güçlüdür ve televizyon endüstrisi genel medya ekosistemini büyük ölçüde etkilemektedir. Bu nedenle, dijital platform/internet televizyonu pazarının ortaya çıkışını ve gelişimini bu güçlü televizyon kültürü bağlamında incelemek, içeriğin gitgide küreselleştiği günümüz medya dünyasında izleyicilerin zevklerini/davranışlarını anlamak ve değişen içeriği anlamlandırmak adına önemlidir. Seçim ve beğeni konusundaki tartışmayı algoritmalar alanından izleyicilerin daha doğrudan deneyimlerine - veya izleyicilerin bu deneyimler hakkında konuşma biçimlerine - kaydıran bu tez, izleyicilerin dijital platformlarla ilişkilenme biçimlerini inceler. Çalışma, izleyici araştırmasını içerik/anlatı analizi ve retorik analizle birleştiren çok yöntemli bir yaklaşımı izler. İlk üç ampirik bölüm, Türkiye'deki 30 dijital platform izleyicisiyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelere dayanan niteliksel izleyici araştırmasına dayanırken; son bölüm, Türkiye'de faaliyet gösteren dijital platform tarafından üretilmiş bir dizinin anlatı analizine girişir. Ayrıca tüm bölümler, Netflix ve MUBI gibi dijital platformların pazarlama söylemini ve marka kimliğini incelemek adına retorik analiz yöntemini benimser. Bu çalışma, izleyicinin bu platformlara bakış açısını, markaların etrafında kurulan endüstriyel söylemin ideolojik çağrışımlarıyla bir arada ve karşılaştırmalı olarak değerlendirir. Bu tez, farklı mecralarda ve akademik dergi/kitaplarda basılan makalelerden oluşmaktadır. Teorik çerçeveyi ve arka planı sunan giriş bölümünden sonra, ilk ampirik bölüm Türkiye'deki dijital platfom izleyicilerinin (özellikle Netflix izleyicilerinin) deneyimlerine odaklanır. Dijital platfom teknolojisinin izleme alışkanlıkları/davranışları, kültürel tercihler ve zevkler üzerindeki etkisini anlamayı amaçlar. Dijital platform izleyicilerinin seçim ve zevklerini rasyonel seçimler olarak yorumlayan çalışmalardan farklı olarak, günümüz izleyicisinin Netflix ile duygusal ve duyusal bir şekilde ilişkilendiğini savunur. İkinci bölüm, başka bir küresel dijital platform olan MUBI izleyicisinin deneyimlerine odaklanır. Bir tür kültürel bir bekçi ve sanat hamisi/uzmanı olarak varsayılan ve marka kimliğini de bu rollerin üzerine inşa eden MUBI'nin, hayal ettiği/varsaydığı izleyiciye bakar. Yine ampirik izleyici çalışmasından yararlanan bu bölüm, MUBI izleyicisinin platformun yarattığı bu imajla nasıl ilişkilendiğini ve karşılığında, bir MUBI kullanıcısı olmanın nasıl bir kültürel zevk işareti haline geldiğini araştırır. Tez, üçüncü bölümde ise yerel dijital platform izleyicisinin zevk ve alışkanlıklarına geçiş yapar. Küresel ve yerel hizmetlerin rekabet ettiği, birbirini ikame ettiği ve taklit ettiği Batılı olmayan bir bağlamda dijital platformların nasıl benimsendiği, müzakere edildiği ve yeniden formüle edildiği ile ilgilenmektedir. Dördüncü bölüm, Türkiye'de kurulmuş olan bir dijital platform (BluTV) tarafından üretilmiş olan iki komedi dizisini inceler. Böylece dijital platformlar etrafında oluşan normların ortaya çıkmasıyla anlatılan hikâyelerin de nasıl değiştiğini sorgular ve bunların Türkiye'deki lineer televizyon komedilerinden farkını araştırır. Bucaria ve Barra'nın (2016) televizyon için "tabu" veya "tartışmalı" mizah kavramsallaştırmasını kullanan dördüncü bölüm, Türkiye'deki dijital platformların, yerli hikâye anlatıcılarının kültürel veya politik olarak tabu meseleleri mizah yoluyla sorgulamaları adına nasıl bir alan yarattığını araştırır. Son olarak, sonuç bölümünde ise tezin alana katkıları, karşılaşılan zorluk ve engeller ile gelecekteki araştırmalar için öneri ve olasılıklar tartışılmaktadır.