Demiryollarının kolektif bellekteki yeri: Sivas demiryolu yerleşkesi örneği

Demiryollarının gelişimi, sanayi devrimiyle birlikte hızlanmış; üretilen ürünlerin ve insanların mobilitesini sağlayan ulaşım ağlarıyla kentsel durak noktaları, kentlerin fiziksel yapısını oluştururken aynı zamanda sosyo-kültürel ve ekonomik yapılarını da şekillendirmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında, Osmanlı'dan devralınan dağınık demiryolu hatları birleştirilip kamulaştırılmış ve yeni hatların yapımına önem verilmiştir. Genişletilen demiryolu ağı ve kurulan sanayi tesisleri, Cumhuriyet Türkiye'sinin modernleşme ve kentleşme süreçlerinde önemli rol oynamıştır. Endüstri devriminin en önemli tamamlayıcılarından olan demiryolu yerleşkeleri, dönemin mimari üslubu, yapım tekniklerini ve toplumun sosyo-kültürel yapısını anlamamızda önemli bir kaynak sağlamaktadır. Yapıldıkları dönemden itibaren kentlerin fiziksel yapısına ve büyümesine yön veren demiryolu yapıları, kentli hafızasında önemli bir yer tutan simgesel yapılar haline gelmiştir. Toplumsal hafızanın önemli bir simgesini oluşturan demiryolları; taşımacılıkla ilgili yapı, mobilya, araç-gereç, dokümanlar vb. korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır. Kent hafızasında demiryollarının ne kadar önemli olduğunu görebilmek ve bunu sürdürülebilir hale getirebilmek için, kentlinin kolektif belleğinde mevcut durumu saptamak üzere; Erken Cumhuriyet Dönemi'ne dair güçlü izler taşıyan ülkenin önemli sanayi kuruluşlarından biri olan Sivas demiryolu yerleşkesi ve Cer Atölyesi örnek olarak seçilmiştir. Bu çalışma, demiryollarının kentlerin toplumsal ve fiziksel yapıları üzerindeki etkisini ve kolektif bellekteki yerini geçmişten günümüze sorgulanmasını amaçlamaktadır. Öncelikle; konuyla ilgili literatür taraması yapılmış, Sivas demiryolu yerleşkesi ve Cer Atölyesi (TÜRASAŞ) ile kentin tarihsel süreçte kurduğu fiziksel ilişki Kevin Lynch'in okunabilirlik/imgelenebilirlik analizi üzerinden irdelenmiştir. Sonrasında, demiryolu yerleşkesinin fiziksel ve algısal bileşenleri belirlenmiş ve anket soruları hazırlanmıştır. Anketlerle, demiryolu yerleşkesinin kolektif bellekteki yeri araştırılmıştır. Sonuç ürün olarak demiryolu bellek ögeleri ve anket katılımcı yorumlarıyla sürdürülebilir dijital bellek arşivi hazırlanmıştır.