Demografik fırsat penceresi açısından Türkiye'nin nüfus politikaları ve nüfuslanma süreci

Türkiye'deki demografik geçişin incelendiği bu çalışmada, demografik fırsat penceresinin üçüncü aşamada açıldığı belirlenmiştir. Türkiye, 1985-2015 döneminde demografik geçişin üçüncü aşamasını yaşamıştır. Ülke, fırsat penceresinin açılması için gereken %30 genç nüfus sınırına ancak 2000 yılında düşmüştür. %50'lik genel bağımlılık oranına ise 2010'da ulaşmıştır. Her iki tarih de geçişin üçüncü aşamasına tekabül eder. Bu çalışma demografik geçiş süreci ve demografik fırsat penceresine coğrafi bir yaklaşım getirmiştir. Zira dünya nüfusu bölgelere göre ele alınmış, Türkiye nüfusu ise bölge ve illere göre analiz edilmiştir. Bu analizle fırsat penceresi döneminin bölge ve illere göre farklı tarihlerde açıldığı ortaya konulmuştur. Dahası aynı pencerenin bazı illerde hiç açılmadığı, bazı illerde ise kapanmaya başladığı saptanmıştır. Sözü geçen durum ArcGIS 10 programıyla haritalandırılmıştır. Çalışmanın temel bulguları arasında demografik geçişin ülkenin batısı ve doğusundaki bölgelerde farklı geliştiği hususu vardır. Bu nedenle fırsat penceresi dönemi de bölge ve illere göre değişkendir. Fırsat penceresinin varlığı ekonomik büyüme için yeterli değildir. Bu dönemde işgücü arzı artar. Artan işgücü istihdam edilmezse süreç demografik kriz penceresine evrilebilir. Bunun yaşanmaması için; demografik, jeopolitik ve sosyoekonomik faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ayrıca devletçi yahut kamucu teşebbüslerin tamamen devre dışı bırakılmaması (bypass edilmemesi) da önemlidir. Bu çalışmada Türkiye'de uygulanan nüfus, ekonomi ve istihdam politikaları; tarihi coğrafya, ekonomik coğrafya ve nüfus coğrafyası bağlamında ele alınmıştır. Sonuçta demografik fırsat penceresinin verimli kullanılamadığı, nüfus artışına yönelik politikaların sonuç vermediği saptanmıştır. Anahtar Sözcükler: Demografik Geçiş Süreci, Demografik Fırsat Penceresi, Nüfus Coğrafyası, Demografi, Türkiye.