Deprem sonrası hafriyat atık yönetiminde yapay sinir ağı tabanlı ekonomik karar destek yaklaşımı: Adıyaman ili uygulaması

Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından Adıyaman'ın Merkez ilçesinde oluşan inşaat ve yıkıntı atıklarının yönetimine odaklanmaktadır. Depremden büyük zarar gören Adıyaman Merkez'de dört farklı alanda yaklaşık 9 milyon ton hafriyat atığı toplandığı belirlenmiştir. Bu miktarın yaklaşık 7 milyon tonu, aktif olarak kullanılan Börgenek bölgesi döküm alanında yer almaktadır. Kalan 2 milyon ton atık ise diğer döküm sahalarına dağılmıştır. Çalışma kapsamında, hafriyat atıklarının kaynağında ve toplama bölgelerinde ayrıştırılması süreçleri incelenmiş; Merkez ilçedeki yıkım, taşıma ve döküm sahası seçimi aşamalarında uygulanan yöntemler değerlendirilmiştir. Depremler sonrası ortaya çıkan yaklaşık 21 milyon ton hafriyat atıklarının oransal dağılım ve ortalama fiyatlar üzerinden yapılan hesaplamaları sonucunda devlet ekonomisine katkısı 15,38 milyar TL bulunmuştur. Bu tez kapsamında ayrıca, net ekonomik değerin tahminine yönelik yapay sinir ağı (YSA) tabanlı bir ekonomik karar destek yaklaşımı uygulanmıştır. Bu kapsamda atık miktarları (ton) ve birim fiyatlar (TL/ton) girdileri kullanılarak net ekonomik değer tahmini yapılmış; modelin performansı RMSE, MAE ve R² metrikleri ile hesaplanmıştır. Model çıktıları; Gerçek–Tahmin karşılaştırması, hata dağılımı, ±10% hata bandı ve Bland–Altman analizi gibi görsel değerlendirmelerle desteklenmiş; ayrıca permütasyon öznitelik önemi analizi ile değişkenlerin göreli etkileri incelenmiştir.