Deprem sonrası konut tercihlerinde kullanıcı bilincinin değerlendirilmesi: Gölcük/ Değirmendere örneği

İnsan, doğanın bir parçası olarak yapılı çevrede yaşamını sürdürürken doğal çevreye en az zararı vermelidir. Doğayla kurulan bu ilişkide zaman zaman güçlükler yaşanır. Doğa olayları bunların başında gelmektedir. Son yüzyıla kadar afetlerin oluşumu doğa olaylarına dayandırılırken, günümüzde beşeri nedenlerin etkisiyle afete dönüştüğü kaçınılmazdır. Yapı üretimi aktörlerinin ve konut kullanıcılarının afet sorumluluğu bilincinde olmaları, kentsel dirençliliği sağlayan en önemli sürdürülebilir değerlerdir. Tüm dünyada ve ülkemizde kısa sürede en çok yıkım ve hasara yol açan doğal afet depremdir. Ülke topraklarının büyük çoğunluğunun fay hattı üzerinde bulunması, yerleşim dokularının her koşulda depreme hazır olmasını gerektirir. Uygulanan planlar ve yönetmelikler, imar durumları gibi konular deprem güvenlikli konut üretici farkındalığının; ölçek, planlama ve yapı kalitesi gibi konular da kullanıcı deprem bilincinin oluşturulmasında etkilidir. 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, merkez üssü Gölcük başta olmak üzere ciddi yıkım ve hasara neden olmuştur. Deprem hasarları genelde; yanlış yer seçimi, uygun yapım sisteminin tercih edilmemesi, mevzuatların yetersizliği, malzeme ve işçilikteki kalitesizlik, denetim eksikliği gibi sorunlardan kaynaklandığı tespit edilmiştir. Tüm bu hataların başında, konut üretim sürecindeki aktörlerin ve bu konutları tercih eden kullanıcıların deprem güvenlikli konut üretimi konusunda bilinçlerinin halen yetersiz olduğunu göstermektedir. Yapılan çalışmada, deprem hasarlarına neden olan sorunları ortaya çıkarmak, deprem öncesi- sonrası yerleşim dokularını ve kullanıcı görüşlerini değerlendirmek hedeflenmiştir. Alan çalışması kapsamında seçilen Kocaeli ili Gölcük ilçesi Değirmendere bölgesinde farklı mekânsal gelişim süreci geçiren kıyıda ve güneyde yer alan iki ayrı adadaki yerleşim, anket sonuçlarına dayanan istatistiksel verilerle incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Tezin ana amacı, deprem etkisi sonucunda değişen ve dönüşen konutların yapısal ve mekânsal özelliklerini içeren fiziksel dokusunun incelenmesidir. Bu konu alan çalışmasının temelini oluşturmuştur. Tezin alt amacında ise, güvenlikli yapılı çevre ilişkisinde kullanıcıların konut tercihinde yaşadığı sınırlılıkları içeren sosyo- ekonomik açıdan yerleşim dokusundaki sorunlar bütüncül olarak değerlendirilmiştir. Deprem olgusunun yapı-insan ara kesitinde fiziksel, sosyal ve ekonomik açıdan bütüncül sorunsalı disiplinler arası literatür çalışmalarıyla desteklenmeye çalışılmıştır.