Depremzede çocuklarda deprem sonrası travma düzeylerinin ve beslenme durumlarının değerlendirilmesi

Bu çalışma Ocak - Şubat 2025 tarihleri arasında Kahramanmaraş ili Onikişubat ilçesindeki özel bir okulda öğrenim görmekte olan 9-14 yaş aralığındaki 309 depremzede çocuklar (138 kız, 171 erkek) ile yürütülmüştür. Çalışma depremzede çocukların travma düzeyi ile beslenme durumlarını değerlendirmiştir. Çalışmaya katılan çocukların yaş ortalaması 11.35 ± 1.28 olarak bulunmuştur. Çocukların travma düzeyini saptamak amacıyla Çocuklar için Travma Sonrası Stres Tepki Ölçeği (ÇTSSTÖ) kullanılmıştır. Çocuklar için Travma Sonrası Stres Tepki Ölçeği (ÇTSSTÖ) puanlarına bakıldığında, kızlarda ortalama 31.91±16.46, erkeklerde 26.84±14.56 ve toplamda 29.11±15.61 olarak bulunmuştur. Cinsiyetler arasında anlamlı bir fark bulunmuş ve kızların toplam Travma Sonrası Stres Tepki Ölçek puanlarının erkeklerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Travma düzeylerine bakıldığında, çocukların %12.6'sında TSSB saptanmamıştır. %29.4'ü hafif, %33.3'ü orta, %20.7'si ağır ve %3.9'unda çok ağır TSSB düzeyi saptanmıştır. Travma düzeyi açısından cinsiyetler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0.05). Çocukların deprem sonrası iştah ve yemek yeme alışkanlıklarında belirttiği değişiklikler ile Travma Sonrası Stres Tepkileri arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Yeniden yaşama, yok sayma/kaçınma ve artmış uyarılma alt boyutlarında hem iştahı artan hem de azalan grupların, iştahı değişmeyen gruba kıyasla daha yüksek travma puanlarına sahip olduğu görülmüştür (p<0.05). Yemek yeme alışkanlığında değişim gösterdiğini belirten (daha fazla veya daha az yiyen) çocukların, Çocuklar İçin Travma Sonrası Stres Tepki Ölçeği (ÇTSSTÖ) alt boyut puanlarının ve toplam puanlarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Kız çocuklarında ÇTSSTÖ puanı ile yalnızca omega-3 yağ asidi alımı arasında negatif yönlü, zayıf düzeyde fakat anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r = –0.199, p = 0.019). Erkek çocuklarında ise enerji ve diğer makro besin ögeleri ile ÇTSSTÖ toplam puanı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. BKİ ile ÇTSSTÖ puanı arasında erkek çocuklarda pozitif yönde bir ilişki gözlenmiştir (r = 0.191, p = 0.012). Kız çocuklarında ise BKİ ile travma puanı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Elde edilen bulgular, deprem gibi travmatik yaşantıların çocuklarda yalnızca psikolojik değil, aynı zamanda beslenme davranışları ve beden kütle indeksi gibi fiziksel sağlık göstergeleri üzerinde de anlamlı etkiler yaratabileceğini ortaya koymaktadır.