Derelerde iki boyutlu taşkın modellemesi ve taşkın tehlike risk hasar haritalarının oluşturulması

Canlılığın devamı için gereken su, en temel ve en önemli ihtiyaç olduğu için insanlar tarih boyunca suya yakın yerlere yerleşmişlerdir. Ancak suya yakın olmak taşkın tehlikesini de beraberinde getirmektedir. Taşkınlar, ülkemizde ve dünyada can ve mal kayıplarının en yüksek olduğu doğal afetlerden biridir. Son yıllarda iklim değişikliğinin etkisi ile de yaşanma sıklığı ve zararları artmaya başlamıştır. Bu nedenle insan hayatını maddi manevi etkileyen taşkınları anlamak, önceden tahmin etmek, taşkınların sebep olduğu zararları hesaplamak büyük önem taşımaktadır. Bu tez çalışması kapsamında Sakarya Alt Havzasında bulunan Dinsiz Çayı'nın iki boyutlu hidrolik modeller ile taşkın alanlarını belirlemek ve çalışma alanında bulunan Hendek 2. Organize sanayi bölgesi için taşkın zararlarını hesaplamaktır. Bölgede bulunan akım gözlem istasyonundan elde edilen veriler yeterli olmadığı için meteorolojik istasyonlardan alınan veriler ile yağıştan akışa geçiş yapılarak taşkın tekerrür debileri ve taşkın hidrografları elde edilmiştir. Bu hesaplamalar HEC-HMS programı kullanılarak yapılmıştır. İki boyutlu hidrolik hesaplamalar HEC-RAS programı kullanılarak taşkın modelleri oluşturulmuştur. İki boyutlu modellemelerde çalışma alanındaki taşkın yayılımları taşkın tekerrür debileri ile elde edilmiştir. HEC-RAS 2B ile oluşturulan 50, 100, 200 ve 500 yıllık tekerrür debilerinin taşkın modelleri, taşkın yayılım, taşkın su yüksekliği ve taşkın su hızı haritalarını oluşturmak için ArcGIS programına aktarılmıştır. Elde edilen haritalar yardımıyla DEFRA yöntemine göre taşkın tehlike haritaları, Dinh ve FEMA yöntemlerine göre de taşkın risk haritaları üretilmiştir. Taşkınlardan sonra meydana gelen zararları hesaplamak için literatürde sıklıkla kullanılan Pistrika ve Jonkman yöntemi ve Huizinga, van Eck ve Kok, ICBR derinlik hasar eğrilerine ek olarak HAZUS-MH fonksiyonları kullanılmıştır. Bu çalışmanın sonunda Dinsiz Çayı'nda 50, 100, 200 ve 500 yıllık taşkın debileri için taşkın tehlike, risk ve hasar haritaları elde edilmiştir. HAZUS fonksiyonları ile yapılan hesaplamalara göre sonuçlar van Eck ve Kok ve ICBR'den daha yüksek çıkmıştır. Ayrıca van Eck ve Kok ve ICBR sonuçları eşittir. Hesaplamalarda en yüksek sonuçları Pistrika ve Jonkman denklemi verirken, en düşük sonuçları ise van Eck ve Kok ve ICBR eğrisi vermiştir. Su derinliğinin artmasıyla birlikte binaların hasar oranlarında ve buna bağlı maliyetlerde artış gözlemlendi. HAZUS fonksiyonları, hem bina hem de içindekiler için hasar hesaplamalarına yardımcı olur. Sanayi tesisleri, kimya, metal, geri dönüşüm, otomotiv, gıda gibi kullanım amaçlarına göre, yerleşim yerlerindeki binalar ise bodrumlu/bodrumsuz, tek katlı, iki katlı gibi yapısal özelliklerine göre ayrılır ve her birinin farklı hasar değerleri vardır.