Bouldering spor deneyimini geliştirmeye yönelik sonifikasyon temelli tasarım

Bu tez, aksiyon sporlarında spor deneyimini zenginleştirmek amacıyla ses ile görselleştirme ve etkileşim (sonifikasyon) kullanımına odaklanmaktadır. İnsan-Bilgisayar Etkileşimi (HCI) ve spor bilimleri alanlarındaki önceki araştırmalar, ağırlıklı olarak sporcuların atletik performansına odaklanmıştır. Atletik performans, her spor dalında, sporun kendine özgü çeşitli metriklerle ölçülebilmekte ve sporcuya veya ortama entegre edilen akıllı sistemlerle görselleştirilebilmektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, bu sistemlerin etkisinin yalnızca atletik performansla sınırlı olmadığını, sporcuların zihinsel ve duygusal durumlarını da etkileyebildiğini göstermektedir. Bu akıllı sistemlerin etkilerine bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşmak ve sporcuların deneyimlerini merkeze alan çalışmalar yürütmek, HCI araştırmaları açısından geliştirilmeye açık bir alan tanımlamaktadır. Bu bütüncül spor deneyimine odaklanırken, sporcu ile tasarlanan sistemler arasındaki etkileşimi belirleyen çok sayıda faktör bulunmaktadır. Her aksiyon sporu, kendine özgü duyusal etkileşimler içermektedir; örneğin yüzmede suyun akarken vücutta yarattığı his, kayakta denge hissi ya da tırmanışta kayanın dokusu ve verdiği güven hissi bunlara örnektir. Bu duyusal deneyimlerden yola çıkarak, aksiyon sporları ve sporcuları için geliştirilen sistemlerin de ilgili sporun doğasına uygun olarak görsel, işitsel veya dokunsal gibi farklı modaliteleri kullanması gerekmektedir. Yapılan çalışmalarda, görsel etkileşimler ön planda olurken, işitsel etkileşimlerin rolü görece daha az çalışılmıştır. Bu tez kapsamında, kısa kaya tırmanışı (bouldering) sporuna odaklanılmıştır. Bouldering, genellikle kısa ve fiziksel olarak zorlu rotaların ip ve benzeri emniyet ekipmanları olmaksızın tırmanıldığı bir spordur. Bouldering, fiziksel, zihinsel ve duygusal etkileşimleri bakımından, ses ile etkileşim sistemlerinin etkilerinin incelenmesine olanak sunmaktadır. Bu sebeple, çalışmanın temel araştırma sorusu "Bouldering sporcularının deneyimini ses kullanarak nasıl zenginleştirebiliriz?" şeklinde belirlenmiştir. Bu ana araştırma sorusunu detaylandırmak için oluşturulan beş alt soru, beş iş paketi (İP) altında incelenmiştir. İlk olarak, bouldering sporcularının kinestetik ihtiyaçlarını destekleyecek teknolojilere yönelik gereksinimlerini anlamak amacıyla: "Boulder'cıların kinestetik deneyimlerini destekleyecek teknolojilere yönelik ihtiyaçları nelerdir?" (AltS1) sorusu sorulmuştur. Bu sorunun çıktıları, daha geniş bir tasarım odağı olarak: "Bouldering sporunda bedensel öğrenmeyi desteklemek amacıyla giyilebilir teknolojiler için tasarım fırsatları nelerdir?" (AltS2) altında incelenmiştir. İP1'i oluşturan bu iki sorudan sonra, iteratif tasarım metodolojisi kullanılarak İP2'de prototipler tasarlanmıştır. İP3, İP2'de geliştirilen prototipler üzerinden bouldering'de ses modalitesinin kullanımını incelemiştir. Bu kapsamda, "Ses kullanılarak, orta seviye boulder'cıların kinestetik öğrenimini destekleyen sistemler nasıl tasarlanabilir?" (AltS3) sorusu takip edilerek, HCI literatüründe yeterince ele alınmamış bir boyut olan kinestetik farkındalık ile ses ile geri bildirim arasındaki ilişki araştırılmıştır. İP3 bulguları sonucunda prototipler geliştirilmiş ve "Bouldering deneyimini zenginleştiren sonifikasyonlar nasıl tasarlanabilir?" (AltS4) sorusu, İP4 kapsamında ses tasarımı uzmanlarıyla yapılan kullanıcı çalıştaylarıyla incelenmiştir. Son olarak, tüm iş paketlerinin çıktıları İP5 kapsamında "Bouldering spor deneyimini zenginleştirmek amacıyla sonifikasyon kullanan sistemlerin tasarım kriterleri nelerdir?" (AltS5) sorusu ile değerlendirilmiştir. Bu tezin temel çıktıları iki ana başlıkta değerlendirilebilir. İlk olarak, aksiyon sporlarında ses kullanımına dair yapılan araştırmalara dayanan ve spor deneyimini zenginleştirmeyi hedefleyen sesli etkileşimli sistemlerin tasarımına yönelik içgörüler sunulmaktadır. İkinci olarak, boulder'cılar, rota yapıcılar, ses uzmanları ve etkileşim tasarımcıları ile yürütülen çalışmalar aracılığıyla elde edilen kullanıcı ve uzman görüşleri, yeni etkileşim biçimlerinin tasarlanabileceği alanların belirlenmesini ve SportsHCI alanında yürütülecek gelecekteki çalışmalara yön verilmesini sağlamaktadır.