Fasulye bakteriyel adi yanıklık (Xanthomonas axonopodis pv. phaseoli) hastalığı'nın mücadelesinde bazı rhizobium ve bacillus türlerinin etkilerinin belirlenmesi

Fasulye (Phaseolus vulgaris L.), dünya genelinde yaygın olarak yetiştirilen önemli bir baklagil türü olup,insan beslenmesinde protein, karbonhidrat, vitamin ve mineral bakımından zengin temel bir gıda kaynağıdır. Ancak bu bitki, Xanthomonas axonopodis pv. phaseoli (Xap) tarafından oluşturulan Fasulye Bakteriyel Adi Yanıklığı (CBB) hastalığından etkilenmekte olup, tarımsal verimde ve ekonomik anlamda ciddi kayıplara yol açmakta ve hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde gıda güvenliğini tehdit etmektedir. Geleneksel hastalık kontrol yöntemleri, bakır bazlı bileşikler ve antibiyotiklere yoğun şekilde dayanmakta, ancak bunların etkinliği sınırlı kalmakta ve çevresel sürdürülebilirlik ile halk sağlığı açısından endişeler doğurmaktadır. Bu çalışma, CBB hastalığına karşı seçilen Rhizobium ve Bacillus türlerinin biyolojik kontrol potansiyelini, PV12 × Alberto (kuru fasulye) ve Riberia (taze fasulye) olmak üzere iki fasulye çeşidinde, hem in vitro hem de in vivo koşullarda değerlendirmeyi amaçlanmıştır. In vitro deneylerde, Rhizobium gallicum, Rhizobium leguminosarum, bunların karışımı (Rl + Rg) ve Bacillus subtilis, streptomisin ve sterilize distile su (SDW) kontrolü ile karşılaştırılmıştır. Etkinlik değerlendirmesinde koloni zonu, inhibisyon çapı ve inhibisyon indeksi parametreleri kullanılmıştır. In vivo deneylerde aynı biyolojik ajanlar, bakır tedavisi ve sadece patojen kontrolü ile karşılaştırılmıştır. Hastalık parametreleri olarak hastalık insidansı (DI), hastalık şiddet indeksi (DSI), şiddet skoru (SC) ve hastalık kontrolü (DC) 7, 14 ve 21 gün sonra inokülasyondan (DAI) itibaren değerlendirilmiş, ayrıca hastalık ilerleme eğrisi altındaki alan (AUDPC) hesaplanmıştır. Büyüme özellikleri olarak bitki boyu, yaprak sayısı ve bitki başına birincil dal sayısı ölçülmüş; kök özellikleri ise son örnekleme zamanında kök uzunluğu, taze kök ağırlığı (FRW), kuru kök ağırlığı (DRW) ve kök su içeriği bakımından değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, Origin Pro 2025 programı kullanılarak LSD, varyasyon katsayısı (CV) ve Tukey testi (p≤ 0.01) ile analiz edilmiş ve hastalık ile büyüme parametreleri arasındaki korelasyonlar da değerlendirilmiştir. In vitro sonuçlarına göre, B. subtilis, streptomisin referans tedavisi sonrası en yüksek etkinliği göstermiş ve 17,00 mm'lik inhibisyon zonu ile çok etkili olarak sınıflandırılmıştır. Bunu sırasıyla R. leguminosarum (12,33 mm, orta derecede etkili) ve Rhizobium karışımı (10,66 mm) izlemiştir. In vivo koşullarda ise karışım tedavisi (Rl + Rg), PV12×Alberto çeşidinde %68,49, Riberia (taze fasulye) çeşidinde %54,44 ile en yüksek hastalık kontrol oranını sağlamış ve sırasıyla %22,24 ve %29,37 ile en düşük hastalık insidansını kaydetmiştir (21 DAI). Bunu PV12×Alberto'da R. gallicum (%59,12 hastalık kontrolü, %28,86 insidans azalışı) ve Riberia'da B. subtilis (%53,18 hastalık kontrolü, %30,18 insidans azalışı) izlemiştir. Tüm tedaviler büyüme özelliklerini desteklemiş ve kök gelişimini artırmıştır. Korelasyon analizleri, hastalık parametreleri arasında güçlü ve anlamlı pozitif ilişkiler; hastalık parametreleri ile büyüme özellikleri arasında ise anlamlı negatif ilişkiler ortaya koyunmuştur. Sonuç olarak, Rhizobium ve Bacillus türleri, çevre dostu olmaları ve sürdürülebilirliği desteklemeleri nedeniyle Xap patojeninin etkin kontrolünde başarılıdır. Bu biyolojik ajanların potansiyelini tam anlamıyla ortaya koymak, bitki patojenlerinin ortadan kaldırılması, kimyasal pestisitlere bağımlılığın azaltılması ve çevre dostu tarım sistemlerinin teşvik edilmesi için, gelecekte yapılacak çalışmaların Xap patojeninin virülans mekanizmaları ve konukçu bitki genlerinin dirençle ilişkili düzenleyici yolları üzerine yoğunlaşması gerekmektedir. Bu bilgiler, ıslah programlarının etkinliğini artıracak ve patojene karşı yenilikçi mücadele stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.