Obje tabanlı sınıflandırma yaklaşımı ile 3. seviye ulusal arazi örtüsü/kullanımının belirlenmesi

Arazi Örtüsü; yapılaşmış alanlar, tarımsal alanlar, ormanlar ve yarı doğal alanlar, sulak ve ıslak alanlar ve su kütlelerinin oluşturduğu yer yüzeyinin fiziksel ve biyolojik örtüsüdür. Arazi kullanımı ise, belli bir arazi parçasının insan aktivitesi ve ekonomik fonsiyonları ile bağlantılıdır. Ülkemizde arazi örtüsü verisinin yönetimi konusunda hali hazırda kabul edilmiş resmi bir veri standardı bulunmamaktadır. Bununla birlikte şu anda ülkemizde arazi örtüsü verilerinin birçok bakanlık, genel müdürlükler ve çok sayıda daire başkanlıkları tarafından kullanıldığı görülmektedir. Arazi örtüsü ve arazi kullanımı haritaları; kentsel gelişmenin izlenmesi, doğal kaynakların yönetimi, doğal hayatın korunması, coğrafi bilgi sistemlerinde altlık olarak kullanılması, hasar tespiti (kasırga, sel, yangın, volkan ve deprem), vergi sistemi ve mülkiyet değerlendirmesi için yasal sınırların belirlenmesi vb. için kullanılabilir. Bu bağlamda, arazi örtüsü haritaların güncel olarak oluşturulması oldukça önemli bir husustur. Uzaktan algılama teknolojileri kullanılarak hızlı, doğru ve güncel bir şekilde arazi örtüsü haritaları oluşturmak mümkündür. Uzaktan algılama tekniklerinin kullanıldığı uygulamalar hem çağın önde gelen teknolojileri olması özelliği ile tercih sebebi olmasının yanı sıra; uzaktan algılama verileri kolayca güncellenebilir olmasıyla, sağladıkları verinin yüksek mekânsal çözünürlük olanağı ile, arazideki ölçmelere kıyasla çok daha ekonomik olması ve zamandan tasarruf sağlaması, ulaşılması güç bölgelerde çalışma kolaylığı sağlaması özellikleriyle arazi örtüsü ve kullanımı haritasının üretiminde olmazsa olmaz bir tercihtir. Bu nedenle de, bu tez kapsamında arazi örtüsü haritalarını üretmek için, uzaktan algılama verileri ve teknolojisi kullanılması amaçlanmıştır. Tüm dünyada arazi örtüsü ve kullanımı konusudaki çalışmalar yıllar önce başlamış olup, aynı zamanda artan bir hızla önemini sürdürmektedir. Avrupa Birliği Komisyonu (CEC) bu bağlamda uzun yıllar önce, Çevre Bilgi Düzeni (CORINE-Coordination of Information on the Environment) arazi örtüsü programını başlatmıştır. CORINE programı, 1985 yılından 1990 yılına kadar Avrupa Komisyonu tarafından yürütülmüş, terminolojisi ve metodolojisi geliştirilmiştir. Arazi örtüsü ile ilgili bilgilerin kapsamı sadece kırsal ve kentsel gelişmeler, ana altyapı projeleri vb. çalışmalarla etkilenen küçük alanlar için söz konusu iken, CORINE arazi örtüsü programı ile Avrupa Birliği ülkeleri düzeyinde çevre bilgilerinin toplanması, geliştirilmesi ve politikaların oluşturulması boyutuna ulaşmıştır. Aynı şekilde Amerika Birleşik Devletlerinde de eyaletlerin ve şehirlerin kendilerine göre oluşturduğu standartlar çerçevesinde ürettikleri ve güncelledikleri arazi örtüsü sistemleri bulunmaktadır. Bunlar arasında kendi lejant sistemleri ilgili çevre ajansı ve kurumları tarafından geliştirilmiş bazı sistemleri USGS (Amerika Birleşik Devletleri Jeolejik Ölçmeler), CORINE, FAO (Food and Agricultural Organization) vb. şeklinde sıralanabilir. Avrupa Birliğine uyum sürecinde olan ülkemizde arazi örtüsü ve kullanımı çalışmalarına bakıldığında;, CORINE sistemine uygun; en güncel olanı 2006 yılına ait olmak üzere 2000 ve 1990 yıllarına ait Türkiye genelinde arazi örtüsü haritaları üretilmiştir. 2012 arazi örtüsü ve kullanımı haritası Türkiye için şu an yapım aşamasındador. Bu haritalar; 1/100000 ölçeğinde olup, güncellenmeye ve sahip olduğu topografik ve tematik bilgi altyapısı gibi bazı özelliklerinde geliştirilmeye ihtiyacı vardır. Tez çalışması kapsamında, CORINE lejantında bulunan sınıflar baz alınarak, ulusal ihtiyaçlara cevap verebilecek nitelikte 1/25000 ölçeğine karşılık gelen kriterlere uygun 3. seviyede arazi örtüsü/kullanımı haritası üretilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda; 1/25000 ölçeği için en küçük haritalama birimi 1.56 he olarak belirlenmeiş ve ilgili geometrik ve tematik detayları üretebilmek adına yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerinden faydalanılmıştır.Üretilecek olan arazi örtüsü/kullanımı haritası için obje tabanlı yaklaşım temel alınmış ve seçilen spektral ve mekansal fonksiyonlarla birlikte, sınıflandırmada önce 1.daha sonra 3.seviyede çalışılmış olup, bir karar ağacı oluşturulmuştur. Modern sınıflandırma tekniklerinin tatbikinin yanı sıra, yardımcı verilerin kullanımıyla beraber görsel yorumlama anahtarlarının kullanılması da özellikle 3.seviyedeki sınıfların belirlenmesinde çalışma esnasında kullanılan diğer bir yöntemdir. Çalışma alanı olarak Türkiye için en önemli şehirlerin başında gelen İstanbul seçilmiştir. İstanbul ilinin sınırları içerisinde seçilen bölgede SPOT 6 uydu görüntüsü ve yardımcı başka veriler yardımıyla görüntü işleme adımlarının ardından uygulanan obje-tabanlı sınıflandırma yöntemleri ile sınıflandırma yapılarak arazi örtüsü haritası üretilmiştir. Yapılan çalışmayla ilgili doğruluk analizi yapılmıştır.